هنرمندان برای بازآفرینی نقاشی قهوه‌خانه‌ای با کمک هوش مصنوعی فراخوانده شدند

فاطمه مقدم – شهر مردم

مراسم رونمایی از رویداد «پرده‌نو» روز گذشته در اداره‌کل میراث‌فرهنگی فارس برگزار شد؛ رویدادی که تلاش دارد با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، میان نقاشی قهوه‌خانه‌ای، پرده‌خوانی زنده و روایت های نوین پیوندی تازه برقرار کند. فراخوان «پرده‌نو» که از سوم تیرماه ۱۴۰۵ آغاز می‌شود، قصد دارد با هدف بازآفرینی آیین‌های اصیل ایرانی در قالب پرده‌خوانی زنده، سنت‌های دیرین را با زبانی مدرن و برای مخاطبان امروزی بازگو کند.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی فارس دیروز در جمع خبرنگاران، با اشاره به خطر فراموشی میراث گذشتگان به دلیل عدم برقراری ارتباط نسل جدید با شیوه‌های سنتی، از آغاز فصل جدیدی در معرفی میراث ناملموس خبر داد.

مجید سلیمی، افزود: بسیاری از این آیین‌ها به‌رغم اهمیت فراوان، برای نسل جوان کم‌جذابیت شده‌اند و در صورت عدم بازنگری، بیم آن می‌رود که به دست فراموشی سپرده شوند، ما در اداره‌کل در نظر داریم با رویکردی نو به سراغ میراث فرهنگی برویم و این مسیر را همزمان با دهه عاشورا آغاز کرده‌ایم.

وی با اشاره به تنوع آیین‌های سوگواری حسینی در شهرهای مختلف، از «پرده‌خوانی» به عنوان یکی از کهن‌ترین الگوهای عزاداری یاد کرد و ادامه داد: در این شیوه سنتی، نقاشان وقایع کربلا را بر پرده ترسیم و نقالان با تکیه بر این تصاویر، روایت حماسه و مظلومیت امام حسین (ع) را برای عزاداران بازگو می‌کردند؛ اکنون رویداد «پرده‌نو» با هدف احیای این مدل ارزشمند و پیوند آن با فناوری‌های نوین طراحی شده است.

سلیمی با اشاره به اینکه نقاشی قهوه‌خانه‌ای یکی از رشته‌های اصیل اما فراموش‌شده صنایع‌دستی است و شمار هنرمندان فعال آن در سراسر کشور به کمتر از انگشتان یک دست می‌رسد، اظهار کرد: ما با تکیه بر فناوری کاربردی هوش مصنوعی، برنامه‌ای جدی برای احیای این هنر سنتی تدوین کرده‌ایم و اجرای این طرح به شرکت تسهیل‌گر مرکز نوآوری جیران واگذار شده است تا از طریق فراخوانی عمومی در سطح استانی و ملی، بازآفرینی نقاشی قهوه‌خانه‌ای را با ابزارهای هوش مصنوعی کلید بزند؛ پیش‌بینی ما این است که این رویکرد نوین، ضمن پاسداشت این میراث ناملموس ارزشمند، مخاطبان جدید و نسل جوان را به این هنر اصیل جذب کند.

وی با تأکید بر اینکه احیای نقاشی قهوه‌خانه‌ای با کمک هوش مصنوعی برای آیین‌های مذهبی و ملی در طول سال ادامه خواهد داشت، بیان کرد: امیدواریم بتوانیم روایتی نو از پرده‌خوانی به جامعه ارائه دهیم و مخاطبان تازه‌ای را به این هنر کهن جذب کنیم.

معاون صنایع‌دستی فارس درباره ویژگی‌های رویداد پرده‌نو نیز خاطرنشان کرد: این رویداد کاملاً باز طراحی شده و یکی از معیارهای مهم داوری در آن، نوآوری و خلاقیت است؛ معیاری که امتیاز بالایی دارد، به طوریکه ممکن است ایده‌های ارائه‌شده از سوی هنرمندان به حدی خلاقانه باشد که نقاشی قهوه‌خانه‌ای را متحول و حتی به شکل انیمیشن عرضه کند، اما در عین حال، قالب اثر باید همچنان در چارچوب سنت نقاشی قهوه‌خانه‌ای حفظ شود.

سلیمی در ادامه، پنج بن‌مایه محتوایی را برای آثار ارسالی در بخش سوگواره عاشورا الزامی دانست.

وی این محورها را شامل موارد زیر برشمرد:کرامت انسانی در لحظات بحران، آزادی در انتخاب آگاهانه، وفاداری به حقیقت، وفاداری به پیمان‌های انسانی و بازنمایی انسان‌هایی که تا آخرین لحظه بر ارزش‌ها و عهدهای خود استوار می‌مانند، همانطور که روشن است این مضامین از دغدغه‌های بنیادین انسان امروزی محسوب می‌شوند

سلیمی با تاکید بر اینکه هدف از تعیین این چارچوب‌ها، استفاده از ظرفیت روایی نقاشی قهوه‌خانه‌ای برای بازتاب مسائل و روابط اجتماعی روز در پیوند با مفاهیم والای عاشورایی است اظهار امیدواری کرد: امیدواریم هنرمندان با نگاهی تحلیلی به واقعه عاشورا، بتوانند این دغدغه‌های معاصر را با قدرت در قالب اصیل و کهن این سبک هنری به تصویر بکشند.

وی با تاکید بر اینکه تمام رشته‌های صنایع‌دستی در تحول خود امکان حیات یافته‌اند و برخی که نتوانسته‌اند خود را با شرایط جدید جوامع سازگار کنند، به فراموشی سپرده شده‌اند توضیح داد: برخی که کاربرد و فرم عوض کردند به بقای خود ادامه می‌دهند، بنابراین اگر ما نقاشی قهوه‌خانه‌ای را زنده نکنیم این نقاشی حتما به فراموشی سپرده خواهد شد.

زینب ذوالفقاری، مدیرعامل مرکز نوآوری جیران، نیز در این مراسم تأکید کرد: ما در رویداد پرده‌نو با محوریت روایت سنت در زبان آینده و بهره‌گیری از هوش مصنوعی، می‌کوشیم تا میراث کهن را از دنیای مدرن عبور دهیم و پدیده‌هایی نو خلق کنیم؛ هدف ما این است که این گنجینه‌های ارزشمند را که به دست فراموشی سپرده شده‌اند و نسل جدید از آن‌ها بی‌اطلاع است، دوباره زنده کنیم و به جریان اصلی زندگی روزمره بازگردانیم.

وی با اشاره به چشم‌انداز این رویداد تصریح کرد: این حرکت با روایت واقعه عاشورا آغاز شده است و در گام‌های بعدی به سراغ داستان حماسی آرش کمانگیر خواهیم رفت تا روایتی اسطوره‌ای را برای مخاطب معاصر تعریف کنیم؛ در ادامه، تمام آیین‌های پرده‌خوانی به رقابت گذاشته می‌شوند و حتی سنت‌های اصیلی مانند جشن مهرگان نیز در پرده‌نو مورد توجه قرار خواهند گرفت تا با ابزار هوش مصنوعی، دوباره در حافظه جامعه احیا شوند.

ذوالفقاری با تشریح فرآیند اجرایی این رویداد گفت: آثار نقاشی قهوه‌خانه‌ای که به کمک هوش مصنوعی خلق شده‌اند، پس از ارسال به دبیرخانه، داوری خواهند شد و سپس در روز اربعین آثار برگزیده در مجلسی ویژه توسط استاد نقال به صورت زنده برای مخاطبان روایت می‌شوند و اجرای نهایی سه اثر برتر نیز در ارگ کریم‌خانی یا فضاهای عمومی‌تری نظیر کافه‌های مورد تأیید میراث فرهنگی انجام خواهد.

وی با اشاره به اینکه داوران این رویداد از متخصصان خواهند بود، افزود: دانشگاه شیراز نیز به عنوان همکار علمی و تخصصی در این مسیر ما را یاری خواهد کرد.

ذوالفقاری در گفت‌وگو با خبرنگار «شهر مردم» در حاشیه این مراسم، در پاسخ به پرسشی درباره خطر تحریف سبک ملی نقاشی قهوه‌خانه‌ای بر اثر استفاده از هوش مصنوعی، بر حفظ اصالت‌ها تأکید کرد و گفت: ما پیش از این در رویداد دیگری، تجربه تولید نقشه‌های هوشمند قالی سنتی ایران با هوش مصنوعی را داشته‌ایم؛ در آن پروژه تلاش کردیم هویت بصری، رنگ‌بندی و شیوه بافت قالی ایرانی کاملاً حفظ شود و تنها نقشه‌ها با استفاده از همان المان‌های کهن، به‌روزرسانی شوند؛ در رویداد پرده‌نو نیز تمام توان خود را برای حفظ هویت بصری نقاشی قهوه‌خانه‌ای به کار بسته‌ایم.

وی با اشاره به تعیین چارچوب‌های هنری برای شرکت‌کنندگان افزود: ما مرزهای دستکاری در المان‌ها را برای هنرمندان مشخص می‌کنیم تا از چارچوب‌های این هنر اصیل خارج نشوند، با این حال، این پرده‌خوانی از نگاه نسل جدید روایت می‌شود؛ در واقع، بخشی از فرآیند نگهداری از سنت، استفاده از رویکردهای جدید برای حفظ آن است و هدف ما این است که با نگاهی نو، به عمق یک سنت کهن نفوذ کنیم تا از این طریق، نسل جدید را با این هنرهای ارزشمند و اصیل پیوند دهیم.

گفتنی است مهلت ارسال آثار به رویداد پرده نو  تا ۳ مردادماه ۱۴۰۵ است و اختتامیه رویداد نیز ۱۳ مردادماه ۱۴۰۵، همزمان با اربعین حسینی در ارگ کریم‌خانی برگزار می‌شود. برای برگزیدگان این رویداد، جوایزی شامل ۱۵ میلیون تومان و تندیس برای نفر اول، ۱۰ میلیون تومان و تندیس برای نفر دوم و ۵ میلیون تومان و تندیس برای نفر سوم در نظر گرفته شده است. علاقه‌مندان می‌توانند برای کسب اطلاعات بیشتر به کانال رویداد در پیام‌رسان «بله» به آدرس https://ble.ir/pardehno مراجعه کنند یا با شماره ۰۹۰۲۴۴۷۲۵۳۸ تماس بگیرند.