فاطمه مقدم – شهر مردم

دکتر قاسم حبیب‌آگهی، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز، در سی‌وسومین آیین نکوداشت اعضای هیئت علمی به‌عنوان استاد نمونه کشوری معرفی شد؛ این استاد مهندسی عمران دانشگاه شیراز دو سال پیش نیز در خرداد ۱۴۰۳ به‌عنوان یکی از ۲۸ استاد نمونه کشوری انتخاب شد و جایگاه علمی خود و دانشکده مهندسی شیراز را در کشور اثبات کرد.

برای حبیب‌آگهی، این افتخار تنها تداوم مسیری بود که سال‌ها پیش با تمرکز بر پروژه‌های کاربردی و حل معضلات استانی آغاز شده بود.

دکتر حبیب‌آگهی، استاد دانشکده مهندسی دانشگاه شیراز، همواره در کارهای اجرایی نقش‌آفرینی داشته است و چند سال نیز سکان معاونت پژوهش و فناوری این دانشگاه را بر عهده داشت و مدیریت مرکز تحقیقات ترافیک را در کارنامه خود دارد. او همواره از مدافعان پیوند میان «پژوهش‌های دانشگاهی» و «نیازهای صنعتی» بوده است. حبیب‌آگهی در دوران مسئولیت خود، همواره بر لزوم ارتقای جایگاه بین‌المللی دانشگاه شیراز از طریق تولید علم نافع و تقویت زیرساخت‌های آزمایشگاهی، همچون راه‌اندازی آزمایشگاه مرکزی، تأکید داشته است.

به بهانه این انتخاب افتخارآمیز برای مجموعه دانشگاه و شهر شیراز، به سراغ این استاد پیشکسوت رفته‌ایم تا نگاه او را درباره ضرورت تحول در نظام آموزش مهندسی، ارتباط دانشگاه با بخش اجرایی در شهر و مسیر پیش‌روی نسل جوان جویا شویم.

وقتی خبر انتخاب‌تان به‌عنوان استاد نمونه کشوری را شنیدید، چه احساسی داشتید؟ آیا برایتان قابل پیش‌بینی بود؟ 

می‌توانم بگویم که این انتخاب لطف همکاران ما در دانشکده و دانشگاه و وزارت علوم بود، من در زمان شنیدن این خبر شرمنده لطف همکارانم شدم.

چه اتفاق یا تصمیمی بیشترین نقش را در شکل‌گیری مسیر حرفه‌ای شما داشته است؟ 

واقعیت این است که در تمام مسیر حرفه‌ای که دنبال کرده‌ام، علاقه حرف اول را زده است؛ به‌طوری‌که اگر به سی‌و‌اندی سال قبل، یعنی ابتدای مسیر علمی‌ام، برگردم، هیچ راه دیگری را انتخاب نخواهم کرد و معتقدم وقتی کسی به کار خود علاقه‌مند باشد، با تمام فراز و نشیب‌های آن کنار می‌آید و همیشه احساس رضایت می‌کند؛ همین رضایت‌مندی نیز می‌تواند ابزار رشد انسان در هر حرفه‌ای باشد.

برگزیده شدن به‌عنوان استاد نمونه کشوری افتخار بسیار مهمی است، کدام پژوهش یا پروژه شما عامل این انتخاب بوده است؟

ارزیابی‌هایی که وزارت علوم برای این انتخاب انجام می‌دهد، ابعاد مختلفی را در بر می‌گیرد؛ این شاخص‌ها در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی، اجرایی و همچنین ارتباط با صنعت و فضای بیرون از دانشگاه تعریف شده‌اند، علاوه بر این، میزان تأثیرگذاری بر پروژه‌های سطح ملی و بین‌المللی و اقداماتی که منجر به معرفی ظرفیت‌های علمی کشور به مجامع جهانی شده است (نظیر عضویت در انجمن‌های بین‌المللی یا برگزاری کارگاه‌ها و کنفرانس‌های جهانی) از جمله ملاک‌های مؤثر در این انتخاب است.

در سال‌های فعالیت‌تان آیا پژوهشی داشته‌اید که واقعاً در یک پروژه عمرانی کشور اثر مستقیم گذاشته باشد؟ 

در دانشگاه شیراز، «مهندسی عمران» از قدیم‌الایام با عنوان «مهندسی راه و ساختمان و محیط زیست» شناخته می‌شده است؛ از این رو، در برهه‌ای از زمان که سدسازی در کشور رواج بسیاری داشت، فعالیت‌های گسترده‌ای با شرکت‌های مشاور بیرون از دانشگاه داشتم و در سال‌های اخیر نیز در زمینه‌هایی که جزو نگرانی‌های ملی محسوب می‌شود، فعالیت داشته‌ایم؛ از جمله موضوع «فرونشست زمین» که در این راستا هم در قالب پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی و هم در همکاری با اساتید سایر بخش‌ها و دانشکده‌ها، پروژه‌ای را با کارفرمایی شهرداری شیراز به‌منظور پهنه‌بندی و بررسی فرونشست دشت شیراز انجام دادیم و در زمینه «ریزگردها» نیز پایان‌نامه‌های متعددی داشتیم که هدف آن‌ها ارائه روش‌های دوستدار محیط‌زیست برای مهندسی و مهار ریزگردها بوده است.

چرا علم دانشگاهی کمتر به کار عمل در پروژه‌های اجرایی در صنعت عمران در سطح اجرا در شهر آمده است و چطور می‌شود این دو را به هم نزدیک‌تر کرد؟ 

این سؤالی است که همیشه مطرح بوده است و واقعیت این است که هم دانشگاه‌ها برای پر کردن این فاصله بسیار علاقه‌مندند و هم صنعت به افزایش ارتباط با دانشگاه تمایل دارد؛ برای نزدیک کردن این دو، در وزارتخانه کارهایی انجام شده است، از جمله طرح «فرصت مطالعاتی داخل کشور» که بر اساس آن، اساتید به‌جای سفر به خارج از کشور، می‌توانند این دوره را در صنایع داخلی بگذرانند که این موضوع باعث می‌شود اساتید با مشکلات صنعت و صنایع نیز با واقعیت‌های دانشگاه آشنا شوند؛ حلقه گمشده دقیقاً همین‌جاست و وزارت علوم نیز چند سالی است که در این زمینه بسیار تشویق می‌کند.

این حلقه واسط باید به این ترتیب پر شود، در حال حاضر پروژه‌های مشترک بسیاری میان دانشگاه‌های مهندسی و صنایع در حال اجراست، اما شاید لازم باشد تبلیغات بیشتری برای افزایش این ارتباط صورت بگیرد و کارگاه‌هایی در رشته‌های مختلف با دعوت از فعالان صنعت در دانشگاه برگزار شود؛ راهکار دیگر این است که برخی از کارشناسان خبره صنعت به‌نحوی در کارهای پژوهشی دانشگاه درگیر شوند تا این ارتباط دوجانبه برقرار شود؛ حتی این خبرگان می‌توانند به‌عنوان مشاور یا راهنمای پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد با دانشگاه همکاری کنند.

به‌عنوان یک استاد باسابقه دانشگاه، به نظرتان یک مهندس عمران موفق در دنیای امروز به چه مهارت‌هایی نیاز دارد که شاید کمتر در دانشگاه‌ها به آن‌ها پرداخته می‌شود؟ 

امروزه یکی از مهم‌ترین موضوعات در دنیا و کشور ما مسائل زیست‌محیطی است؛ مسائلی مانند ریزگردها، فرونشست زمین، کمبود آب، چالش‌های مرتبط با انرژی و همچنین مسائل حمل‌ونقل که به‌ویژه در کلان‌شهرهای کشور با آن‌ها مواجه هستیم، این موضوعات علاوه بر اینکه از مسائل مهم داخلی به شمار می‌روند، در سطح جهانی نیز مطرح هستند؛ از این رو، بهتر است به‌عنوان مسائل روز در پژوهش‌ها و تحقیقات مهندسی مورد توجه قرار گیرند.

البته پرداختن به این موضوعات نیازمند فراهم بودن یک پایه آموزشی مناسب در مقطع کارشناسی است، در همین راستا، در دانشکده مهندسی راه، ساختمان و محیط‌زیست دانشگاه شیراز از چندین سال گذشته تدریس مباحث مرتبط با محیط‌زیست در دوره کارشناسی مورد توجه قرار گرفته است تا دانشجویان از همان ابتدا با این چالش‌ها و رویکردهای مهندسی در مواجهه با آن‌ها آشنا شوند.

اگر قرار باشد یک توصیه به سیاست‌گذاران آموزش عالی کشور داشته باشید، آن توصیه چیست؟  

نظر خاص من این است که با توجه به وضعیت آموزش در دنیا و توسعه هوش مصنوعی و فضای مجازی، باید تغییرات عمده‌ای در آموزش رشته‌های مهندسی صورت بگیرد و از این حالت آموزش سنتی فاصله بگیریم؛ یعنی از وضعیتی که دانشجو وارد دانشگاه می‌شود، تعداد مشخصی واحد را در چهار سال می‌گذراند و سپس فارغ‌التحصیل می‌شود که به نظر من، این الگو باید دستخوش تغییر شود؛ به همین منظور، لازم است کمیته‌هایی در سطح وزارتخانه با بررسی دقیق این موضوع، به بازنگری و اصلاح شیوه‌های آموزشی در رشته‌های مهندسی بپردازند تا نسبت فایده به هزینه در آموزش عالی افزایش یابد. اگر هزینه‌هایی را که برای آموزش عالی در کشور صرف می‌شود در کنار خروجی دانشگاه‌ها قرار دهیم، باید نظام آموزشی به‌گونه‌ای تعریف شود که نسبت هزینه به فایده به حداقل برسد و در این مسیر، ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند بسیار کمک‌کننده باشند. برای مثال، برخی کلاس‌ها می‌توانند در پلتفرم‌های مختلف فضای مجازی برگزار شوند و دانشجو این امکان را داشته باشد که از کلاس‌های اساتید مختلف و توانایی‌های متنوع آنان بهره‌مند شود؛ این تحول شبیه تغییری است که زمانی با جایگزینی خط‌کش محاسبه توسط ماشین‌حساب رخ داد، امروز نیز هوش مصنوعی امکانات گسترده‌تری فراهم کرده است که می‌تواند به بهبود آموزش کمک کند.

حرف پایانی که این گفت‌وگو را تکمیل می‌کند بفرمایید.

دوست دارم دانشجویان من که فارغ‌التحصیل می‌شوند، علاوه بر موفقیت‌های علمی، اخلاق مهندسی را در بازار کار رعایت کنند؛ اصولی که مبتنی بر اخلاق است.