دبیر کشوری اجرایی جشنواره‌های ادبی در گفت‌وگو با «شهر مردم»:

دعوت از گردشگران ترک در قالب فم‌تور، گام نخست ایجاد مسیر ادبی شیراز–قونیه

مذاکره با ایرلاین‌های داخلی برای ایجاد مسیر هوایی قونیه-تهران در جریان است

معاون میراث فرهنگی فارس:

این رویداد فراتر از یک برنامه کارنامه‌پرکن، زمینه‌ساز جذب گردشگر است

فاطمه مقدم – شهر مردم

در بحران‌زده‌ترین روزگار گردشگری ایران که نه پروازهای بین‌المللی چون گذشته برقرار است و نه شرایط اقتصادی و سیاسی اجازه می‌دهد که صنعت گردشگری به فعالیتی درخور بپردازد، مسئولان گردشگری وزارت میراث فرهنگی، دو رویداد گردشگری فرهنگی و ادبی «از حافظ تا مولانا» و «از سعدی تا فردوسی» را با محوریت شیراز برای رونق‌بخشی به گردشگری کشور برنامه‌ریزی کرده‌اند؛ چراکه برگزارکنندگان، گردشگری ادبی را در مقایسه با گردشگری تاریخی، کم‌هزینه‌تر از منظر حفاظت و اجرا می‌دانند و در عین حال معتقدند که این‌گونه گردشگری می‌تواند با استقبال نسل‌های مختلف، آورده‌ای قابل‌توجه در حوزه‌های فرهنگی و اقتصادی به همراه داشته باشد و در ادامه به شاخه‌های متنوعی مانند گردشگری هنری، گردشگری رویداد، گردشگری خوراک، گردشگری خرید و حتی گردشگری پوشاک پیوند بخورد.

شیراز که می‌تواند یکی از مقصدهای اصلی گردشگری ادبی در منطقه باشد، حالا به‌عنوان یکی از محورهای اصلی این دو رویداد، قرار است در فاصله ۸ تا ۲۰ مهرماه با برگزاری اولین رویدادِ بین‌المللی با عنوان «از شور عرفان تا راز غزل؛ از قونیه تا شیراز»، این شهر را با مدد از داشته‌ها و شهرِ شناخته‌شده قونیه، به‌عنوان مقصد گردشگری ادبی بین‌المللی معرفی کند.

نکته مهم آن است که شهر قونیه امسال هفتصدوپنجاه‌وسومین «شب عُرس» مولانا را برگزار می‌کند و جدای از این، تداومِ شب عُرس مولانا چیزی فراتر از یک مراسم بزرگداشت است؛ قونیه در این ایام به صحنه یک آیین زنده عرفانی تبدیل می‌شود؛ جایی که سماع درویشان، نوای نی، موسیقی و شعر مولانا و حضور هزاران دوستدار عرفان از سراسر جهان، حال‌وهوایی متفاوت به شهر می‌بخشد. جذابیت سفر به قونیه در این روزها، در همین تجربه منحصربه‌فرد نهفته است؛ از این رو، در همان ابتدا به نظر می‌رسد جدای از تداوم در برگزاری که کلید ثمر‌بخشی برنامه‌های فرهنگی و گردشگری است، این رویداد اگر از سطح برنامه‌های تشریفاتی، سخنرانی و برنامه‌های خُرد و جزیره‌ایِ نخبگانی و فرهنگی فراتر برود، می‌تواند برای شیراز چیزی بیش از یک مناسبت تقویمی شود؛ فرصتی برای ساختن یک محصول واقعی گردشگری ادبی.

بازه زمانی رویداد «از شور عرفان تا راز غزل؛ از قونیه تا شیراز» نیز هوشمندانه انتخاب شده است؛ آغاز آن با روز بزرگداشت مولانا در ۸ مهرماه هم‌زمان است؛ روزی که برخلاف آیین «عُرس» که در آذرماه به مدت ۱۰ روز در قونیه برگزار می‌شود، هنوز رویدادی چندجانبه، فراگیر و شناخته‌شده در سطح بین‌المللی حول آن شکل نگرفته است و از این منظر، پیوند دادن این مناسبت با رویدادهای فرهنگی شیراز و امتداد دادن آن تا ۲۰ مهر، روز بزرگداشت لسان‌الغیب حافظ شیرازی، می‌تواند حلقه مفقوده‌ای در تقویم رویدادهای مرتبط با مولانا را نیز پُر کند و حتی برای قونیه نیز انگیزه‌ای برای فرصتی تازه جهت طراحی یک محصول مشترک گردشگری فرهنگی بسازد.

اما اینکه آیا این برنامه قرار است رویدادی فرهنگی باشد یا به ساخت یک مسیر واقعی گردشگری میان دو شهر قونیه و شیراز منجر شود، سوالی است که از علیرضا دژبد، دبیر اجرایی رویدادهای گردشگری فرهنگی و ادبی «از حافظ تا مولانا» و «از سعدی تا فردوسی» و معاون گردشگری میراث فارس پرسیدیم.

می‌خواهیم از تجربه موفق قونیه برای رونق گردشگری ادبی شیراز استفاده کنیم

معاون گردشگری سازمان متخصصین و مدیران ایران و دبیر کشوری اجرایی جشنواره‌های ادبی «از حافظ تا مولانا؛ از سعدی تا فردوسی» در گفت‌وگو با «شهر مردم» و در پاسخ به این پرسش که برنامه مهرماه دقیقاً قرار است چه چیزی را آغاز کند، گفت: دو برنامه برای اجرا در نظر گرفته شده است؛ نخست، یک رویداد بین‌المللی میان شیراز و قونیه با عنوان «از شور عرفان تا راز غزل» که قرار است از هشتم مهرماه، هم‌زمان با بزرگداشت مولانا، تا ۲۰ مهرماه، روز بزرگداشت حافظ، با اجرای سلسله‌ای از رویدادهای فرهنگی، ادبی و هنری برگزار شود.

علیرضا دژبد ادامه داد: رویداد دوم نیز برای اردیبهشت‌ماه سال آینده و با عنوان «از شیراز تا توس؛ از سعدی تا فردوسی» پیش‌بینی شده است؛ این دو رویداد در کنار یکدیگر و در قالب یک برنامه علمی، فرهنگی و ادبی دیده شده‌اند.

دبیر کشوری اجرایی جشنواره‌های ادبی با اشاره به محاسبات انجام‌شده درباره ظرفیت زمانی این رویدادها افزود: اگر بتوانیم در مجموع ۳۸ روز از سال را در شیراز به گردشگری ادبی اختصاص دهیم، این بازه می‌تواند به فرصتی مؤثر برای اقتصاد شهر تبدیل شود؛ فرصتی که می‌تواند یکی از الزامات و ضرورت‌های توسعه اقتصاد گردشگری شیراز باشد.

دژبد با اشاره به اینکه مولانا از داشته‌های فرهنگی ایران است و ترکیه توانسته است از حضور آرامگاه مولانا در قونیه بهره‌برداری بسیار خوبی بکند، بیان کرد: برگزاری دو برنامه، یکی ویژه تولد مولانا در مهرماه و دیگری شب عُرس که هر ساله از ۱۶ تا ۲۶ آذر با آیین‌های خاصی چون آیین عرفانی موسیقی رقص سماع برگزار می‌شود، گردشگران معنوی و دوستداران شعر و عرفان را از سراسر دنیا گرد هم می‌آورد.

وی در ادامه با اشاره به اینکه در صددیم با استفاده از پیوند حافظ و مولانا یک سلسله برنامه داشته باشیم، اظهار کرد: از این طریق ضمن برگزاری مجموعه‌ای از رویدادها و با افزایش اقامت در شهر شیراز، بتوانیم به تعریف مسیر گردشگری قونیه و شیراز بپردازیم و در واقع از تجربه به‌ثمر رسیده گردشگری در قونیه برای کمک به گردشگری ادبی در کشور با محوریت شیراز استفاده کنیم تا در فصل خلوت سفر در شیراز، بتوانیم به استان و کشور گردشگر جذب کنیم.

آغاز راه‌اندازی مسیر گردشگری شیراز و قونیه با برگزاری اولین فم‌تور

دژبد با اشاره به اینکه برای این رویداد و استارت زدنِ ایجاد مسیر گردشگری در حال تعریف یک سلسله رویداد هستیم، خاطرنشان کرد: برای بخش عملی که می‌خواهیم با ورود گردشگر به شیراز همراه باشد، مذاکراتی با آژانس مادر تخصصی ترکیه به نام «تورساب» آغاز کرده‌ایم و همچنین با رئیس انجمن صنفی آژانس‌های مسافرتی قونیه نیز مذاکره کرده‌ایم تا بتوانیم با تعریف تورهای تخصصی، عده‌ای را در قالب اولین فم‌تور به شیراز دعوت کنیم.

دبیر کشوری اجرایی جشنواره‌های ادبی افزود: تعدادی از مدیران آژانس‌های هواپیمایی ترکیه، مدیران هتل‌ها، تعدادی از شاعران و نویسندگان تُرک و تعدادی از مقام‌های دولتی به این برنامه دعوت شده‌اند تا با حضورشان بتوانیم قراردادهایی برای تبادل گردشگر منعقد کنیم؛ شهرداری قونیه و شهرداری شیراز و همچنین استانداری فارس نیز بناست در این تفاهم‌نامه‌ها برای راه‌اندازی این مسیر شرکت کنند تا در سال‌های آینده، با برگزاری این برنامه گردشگری بین‌المللی که ان‌شاءالله در مسیر صلح نیز باشد، بتوانیم مسیر قونیه و شیراز را با گردشگران ادبی و فرهنگی ادامه دهیم.

نبود پرواز مستقیم از قونیه به ایران، بزرگ‌ترین معضل مسیر گردشگری ادبی

دژبد با اشاره به اینکه بزرگ‌ترین معضل موجود، نبود پرواز مستقیم از قونیه به ایران است، اعلام کرد: در حال مذاکره با ایرلاین‌های داخلی هستیم تا پروازهای چارتری برای مسیر قونیه-تهران تعریف شود؛ البته با توجه به شرایط خاص ایران و تداوم حملات دشمن، پروازهای ایرتُرک هنوز به روال سابق بازنگشته‌اند و تنها چند شرکت داخلی به استانبول و آنکارا پرواز دارند که این مسئله کار را دشوار می‌کند.

وی گفت: با هماهنگی تشکل‌های گردشگری از جمله جامعه تورگردانان ایران، جامعه هتلداران و انجمن صنفی دفاتر مسافرتی، برنامه‌ریزی‌هایی در حال انجام است تا دیدارهایی با دفاتر خدمات مسافرتی قونیه و به‌طور مشخص با تورساب که مسئول برنامه‌ریزی تورهای خروجی ترکیه است، داشته باشیم و هم‌زمان، برنامه‌ریزی‌هایی نیز برای برگزاری نشست‌های علمی، ادبی و فرهنگی در بازه زمانی ۸ تا ۲۰ مهر در دو شهر قونیه و شیراز در دستور کار قرار گرفته است تا داشته‌های ادبی و تاریخی شیراز به گردشگران بین‌المللی ترکیه معرفی شود.

دبیر کشوری اجرایی جشنواره‌های ادبی در ادامه تأکید کرد: هدف اصلی ما معرفی شیراز به‌عنوان یک مسیر گردشگری ادبی بین‌المللی است و این هدف در گام نخست از طریق برگزاری رویدادها و فم‌تورها دنبال می‌شود تا در ادامه، منجر به ایجاد یک مسیر پایدار گردشگری شود؛ در واقع، این تنها یک شروع برای تعریف این مسیر است.

در واقع قونیه-شیراز بناست یک مسیر ادبی شود تا همان‌طور که قونیه برنامه‌ریزی می‌کند و از وجود آرامگاه مولانا بهره‌برداری گردشگری بسیار مفصلی کرده است، به‌طوری‌که در ایام برگزاری ده‌روزه مراسم «شب عُرس» مولانا در آذرماه در قونیه، یک اتاق خالی هم گیر نمی‌آید، تمام مسیرهای پروازی داخلی پُر است و بلیت مسیرهای زمینی فروش کامل رفته است، ما هم شروعی برای ایجاد یک مسیر ادبی کنیم.

به گفته دژبد در میان آژانس‌های مسافرتی کشور و فارس نیز چند آژانس فعلاً برای برگزاری تورها تعیین شده است که تا قطعی شدن و اضافه شدن آژانس‌های دیگر، امکان نام بردن از آنها نیست.

معاون گردشگری سازمان متخصصین و مدیران ایران با اشاره به پیگیری جدی برنامه «قونیه تا شیراز» در سطح وزارتخانه، اعلام کرد که رئیس شورای اجرای این برنامه، دکتر انوشیروان محسنی‌بندپی، معاون گردشگری وزارتخانه است.

وی همچنین افزود که با همکاری دبیر علمی این رویداد، آقای مریدی، و مدیریت اجرایی خود، در پی ارتقای این طرح از سطح استانی به یک مسیر ملی و بین‌المللی هستند. در این میان، حضور اساتید ادبیات، متخصصان هوش مصنوعی و همچنین شعرا و ادبای ترکیه، عمق فرهنگی این رویداد را تضمین می‌کند.

دژبد در پایان با تأکید بر اینکه در این مسیر، بخش خصوصی به‌طور کامل وارد میدان شده تا درآمدزایی، یکی از ضمانت‌های اصلی شکل‌گیری این جریان باشد، گفت: تمام هدف ما معرفی شیراز به‌عنوان مقصد جهانی گردشگری ادبی است و این امر مستلزم تداوم فعالیت‌های دولت و بخش خصوصی است تا هیچ وقفه‌ای در این مسیر ایجاد نشود. ما با امید به بهبود وضعیت گردشگری کشور، این گام نخست را برمی‌داریم.

در حالی که برگزارکنندگان، حضور و مشارکت بخش خصوصی را یکی از مهم‌ترین الزامات تداوم این رویداد و تبدیل آن به یک مسیر گردشگری عنوان می‌کنند، هنوز همه فعالان این بخش در جریان جزئیات برنامه قرار نگرفته‌اند.

محمود فخری، رئیس اتحادیه صنفی دفاتر مسافرتی فارس، در گفت‌وگو با «شهر مردم» گفت که هنوز اطلاعات دقیقی از جزئیات این برنامه در اختیار ندارد و باید مشخص شود که این رویداد تا چه اندازه می‌تواند به ورود گردشگر به استان منجر شود؛ گرچه فخری بر آمادگی دفاتر مسافرتی برای همراهی با این رویداد به‌منظور رونق گردشگری استان و ورود گردشگر تأکید کرده و گفته است برنامه‌های این اتحادیه برای شرکت در این رویداد را در آینده نزدیک اعلام خواهند کرد، اما هنوز روشن نیست دفاتر خدمات مسافرتی فارس از چه بخش‌هایی می‌توانند در این رویداد مشارکت کنند و آیا در نهایت سهم دفاتر استان از این بازار گردشگری به‌اندازه‌ای خواهد بود که بتوانند در طراحی و اجرای بسته‌های سفر نقش مؤثری ایفا کنند یا بار دیگر بخش عمده این فرصت به دفاتر پایتخت واگذار خواهد شد.

حضور بخش خصوصی و پای‌کار آمدن وزارتخانه، ضامن تداوم رویداد است

معاون گردشگری میراث فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به اینکه این برنامه قرار نیست تنها یک رویداد باشد بلکه بناست پس از چند دوره برگزاری، قونیه و شیراز به یک محور گردشگری تبدیل شوند، توضیح داد: پیشنهاد مدیرکل این بوده است که برای تقویت جنبه بین‌المللی این رویداد، یک کاروان فرهنگی در تاریخ پنجم مهرماه، هم‌زمان با هفته گردشگری، از شیراز به مقصد قونیه حرکت کند و هماهنگی‌های آن با بخش گردشگری خارجی وزارتخانه در حال انجام است، برای دعوت میهمانان و افرادی که باید از ایران به ترکیه و ترکیه به ایران بیایند و نکته مثبت هم آن است که این رویداد به دومین نمایشگاه بین‌المللی «شیراز اکسپو ۱۴۰۵» که از ۱۹ تا ۲۴ مهرماه در محل نمایشگاه‌های بین‌المللی فارس برگزار می‌شود و ظرفیت‌های ایران و استان فارس در حوزه‌های اقتصادی، تولیدی، صنعتی، معدنی، کشاورزی، گردشگری، توریسم درمانی، تجارت و خدمات را به نمایش می‌گذارد، ختم می‌شود.

حیدرعلی زاهدیان‌نژاد تصریح کرد: ما در حال طراحی یک محور گردشگری هستیم و برنامه امسال «از شور عرفان تا راز غزل» قرار است اولین رویداد این محور باشد و آنچه هدف اصلی این تعریفِ این محور است، رونق دادن به اقتصاد گردشگری است؛ بنابراین رویدادهای این برنامه بناست شروعی برای رونق اقتصاد گردشگری باشد.

وی همچنین از برگزاری جلساتی با فعالان بخش خصوصی، آژانس‌های مسافرتی و فعالان صنایع‌دستی برای مشارکت در این رویداد خبر داد و گفت:«این جلسات با هدف فعال شدن آژانس‌ها برای طراحی تور و بسته‌های سفر و ارائه صنایع‌دستی برگزار شده است.

زاهدیان‌نژاد در پاسخ به این پرسش که قونیه خود به‌واسطه مولانا و برنامه‌های گردشگری پیرامون او، از جمله آیین عُرس، یکی از مقاصد جدی و بین‌المللی گردشگری فرهنگی است و شیراز قرار است چه چیزی به این بازار اضافه کند که بتواند انگیزه‌ای برای سفر گردشگران از قونیه به شیراز ایجاد کند؟ بیان کرد: حافظیه و سعدیه دو سایت مهم گردشگری ادبی برای علاقه‌مندان به شعر و ادبیات فارسی هستند؛ از سوی دیگر، بنا داریم با برگزاری رویدادهای تخصصی، این محور را به مسیری دائمی و جذاب برای گردشگران ادبی تبدیل کنیم.

وی افزود: اینکه چه رویدادی قرار است حافظیه و سعدیه را به قونیه پیوند دهد، مستلزم تعریف رویدادها و دریافت بازخورد از اجرای آن‌هاست و در ادامه باید دید کدام‌یک از این برنامه‌ها ظرفیت و قدرت بیشتری برای جذب گردشگر خواهند داشت.

اگرچه با همه بحران‌های کشور، رفت‌وآمد گردشگران و همکاری‌های تجاری میان ایران و ترکیه برقرار است، اما ایجاد یک مسیر گردشگری مشترک میان دو کشور به برنامه‌ریزی و همکاری بیشتری نیاز دارد و باید مشخص باشد که این مسیر چگونه قرار است گردشگر جذب کند و جابه‌جایی گردشگران میان دو کشور چگونه انجام شود؛ در غیر این صورت، این نگرانی وجود دارد که برنامه‌هایی با عنوان‌های بزرگ، پس از برگزاری چند رویداد و انتشار چند خبر، ادامه پیدا نکنند و در نهایت بیش از آنکه منفعتی پایدار برای شهر داشته باشند، به بخشی از کارنامه مدیریتی تبدیل شوند.

معاون گردشگری فارس در پاسخ به این پرسش که در نهایت چه تضمینی وجود دارد که این برنامه پس از برگزاری نخستین دوره، به رویدادی مقطعی و رهاشده تبدیل نشود؟ نیز توضیح داد: هر برنامه تازه‌ای را که آغاز می‌کنیم، نتایج آن و شیوه‌های ادامه دادنش به بازخوردی بستگی دارد که از اجرای نخست به دست می‌آوریم؛ بازخوردی که می‌تواند آسیب‌ها و نقاط قوت برنامه را نشان دهد.

زاهدیان‌نژاد ادامه داد: به اعتقاد ما، حضور بخش خصوصی به‌عنوان ذی‌نفع، برنامه‌ریزی در سطح ملی و فراملی و پای‌کار آمدن وزارتخانه، عواملی هستند که می‌توانند زمینه تداوم این رویداد را به‌عنوان برنامه‌ای برای به حرکت درآوردن اقتصاد گردشگری فراهم کنند؛ همچنین هم‌افزایی میان دولت و بخش خصوصی، احتمال دستیابی به نتیجه مثبت در جذب گردشگر را افزایش می‌دهد و طبیعتاً زمانی که بخش خصوصی بتواند از یک رویداد درآمد کسب کند، خود به یکی از ادامه‌دهندگان و حتی پیشروان آن تبدیل خواهد شد.

تحویل سال در حافظیه می‌تواند چون «شب عُرس» برای شیراز گردشگر جذب کند

به هر رو آنچه در برنامه «از قونیه تا شیراز» در حال شکل‌گیری است، فعلاً یک تلاش برای ساختن روایت و تجربه‌ای مشترک میان دو شهر مولانا و حافظ است؛ از این رو رویداد «از شور عرفان تا راز غزل» آزمونی دیگر برای سنجش توان اجرایی متولیان گردشگری است؛ چراکه شیراز خود 28 سال است که برنامه‌های بزرگداشت حافظ و سعدی را برگزار می‌کند؛ برنامه‌هایی که هیچ‌گاه از یک رویداد فرهنگی و تقویمی فراتر نرفته است و به محصولی گردشگری که مسافری را از شهری دیگر به شیراز بکشاند تبدیل نشده است. اما همین تداوم در برگزاری سالانه و مداومِ یادروزها که عمدتاً در خصوص بزرگداشت حافظ پررنگ‌تر هم به اجرا درمی‌آمده، به‌تدریج حافظیه را به یک برند شناخته‌شده گردشگری در کشور تبدیل کرده است؛ به‌نحوی‌که آیین تحویل سال در حافظیه، خود بهانه‌ای برای سفر بسیاری از گردشگران نوروزی به شیراز شده است؛ آیینی که می‌توان آن را تا حدودی با شب عُرس مولانا مقایسه کرد، چراکه در هر دو، خودِ آیین می‌تواند انگیزه‌ای برای سفر ایجاد کند و حتی در شرایط جنگ اخیر نیز این آیین توانست شماری از علاقه‌مندان را برای تحویل سال در جوار آرامگاه حافظ به شیراز بکشاند.

و حالا با افزایش ظرفیت باغ‌موزه مشاهیر شیراز به وسعت ۱۷ هزار مترمربع، ظرفیت فیزیکی خوبی نیز به این مجموعه اضافه شده است و گسترش این رویداد را به سطح بین‌المللی امکان‌پذیر کرده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در کنار رویدادهای مرتبط با مولانا و سعدی، بخشی از تقویم ثابت گردشگری ادبی شیراز را شکل دهد.