مدیران مسئول روزنامه‌های شیراز در گفت‌وگو با «شهر مردم» از دشوار شدن تأمین مواد اولیه و افزایش هزینه‌ها گفتند 

الهام فیروزی ، مدیر مسوول شهرمردم :

مهم‌ترین اقدامی را که وزارت ارشاد برای حفظ مطبوعات باید انجام دهد، موافقت با انتشار الکترونیک روزنامه‌ها

بهادری ، مدیر مدیرمسئول روزنامه «افسانه» :

معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد برای از دست نرفتن بدنه انسانی و تشکیلات رسانه‌ها، با انتشار الکترونیک روزنامه‌ها تا آخر سال جاری موافقت کنند

مدیر مسئول روزنامه عصر میهن و سردبیر شیراز نوین :

هزینه انتشار ماهانه روزنامه در شیراز بیش از یک‌میلیارد و 200 میلیون تومان است

فاطمه مقدم – شهر مردم

روزنامه‌ها که هر روز روایتگر اتفاقات شهرند، این روزها خودشان درگیر روایتی دشوار از گرانی و افزایش هزینه‌های انتشار هستند. انتشار یک روزنامه هشت‌صفحه‌ای در شیراز فقط بابت زینک برای ۲۴ روز چاپ در ماه، در مجموع ۱۳۴ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان هزینه بر روی دست مدیران مسئول روزنامه‌ها می‌گذارد، افزایش هزینه‌های نشر روزنامه، تنها به زینک محدود نمی‌شود.

کاغذ و دیگر مواد اولیه چاپ، در روزهای اخیر بار دیگر با افزایش قیمت روبه‌رو شده‌اند؛  هزینه کاغذ روزنامه، موسوم به کاغذ رول، در یک سال گذشته دو برابر شده و به کیلویی ۲۲۰ هزار تومان رسیده است و در کنار این افزایش قیمت‌ها، مرکب نیز با نرخ‌هایی نزدیک به یک میلیون تومان و بیشتر عرضه می‌شود؛ ارقامی که نشان می‌دهد هزینه تولید محصولات چاپی، از روزنامه و مجله گرفته تا دیگر تولیدات این صنعت با سرعتی سرسام‌آور در حال افزایش است و در عین حال تمامی همه این مواد با کمبود نیز روبرو هستند؛ درحالی‌که این هزینه‌ها هیچ همخوانی با درآمدهای روزنامه‌ها از آگهی‌های به افول رفته و فروش نسخه‌ها ندارد.

حالا اهالی مطبوعات دست به دامن معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد برای پیش پا گذاشتن نسخه‌ای شفابخش شده‌اند، نه برای آنکه به سود خود بیفزایند، چراکه در این حرفه از پول حسابی خبری نیست و مطبوعاتی‌ها اگر تنها دخلشان به خرجشان بخورد، کلاهشان را هوا می‌اندازند، اما حالا دیگر دخل و خرج کارد را به استخوان اهالی مطبوعات شیراز رسانده است، مطبوعاتی که فقط در 12 روزنامه کثیرالنتشار آن به گواه اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس نزدیک به 230 نفر نیروی زبده را به صورت مستقیم مشغول به کار دارد؛ این بحران، دیگر تنها معیشت این ۲3۰ نفر را تهدید نمی‌کند، بلکه تیر خلاصی است به پیکره‌ مطالبه‌گری شهری فرهنگی است که حافظه‌ تاریخی و فرهنگی‌اش به همین قلم‌ها وابسته است.

انتشار الکترونیک؛ راهی برای عبور موقت از بحران

الهام فیروزی، مدیر مسئول روزنامه «شهر مردم» با اشاره به اینکه کاغذ علاوه بر گرانی، با کمبود نیز مواجه است، گفت: معاونت مطبوعاتی در نامه‌ای چهار شرکت را برای تأمین کاغذ روزنامه‌ها معرفی کرده است، اما همین شرکت‌ها نیز موجودی کافی ندارند و سهمیه‌ای در حد یک یا 2 تن می‌توانند به هر روزنامه اختصاص دهند؛ حتی تأمین کاغذ از سوی این چهار شرکت نیز به ۱۰ روز دیگر موکول می‌شود.

وی افزود: قیمت هر کیلو کاغذ اکنون به ۳۲۰ هزار تومان رسیده است و وضعیت زینک از کاغذ نیز دشوارتر است؛ برای چاپ یک روزنامه هشت‌صفحه‌ای هفت زینک مصرف می‌شود، ما پارسال هر زینک را ۸۶ هزار تومان می‌خریدیم که در پایان سال به بالای یک‌صد هزار تومان رسید، در سال جاری نیز از ۲۰۰ هزار تومان عبور کرد و اکنون به‌یکباره قیمت زینک به ۸۵۰ هزار تومان رسیده است.

فیروزی با اشاره به کمبود شدید زینک در بازار ادامه داد: روزنامه‌ها عملاً برای تهیه زینک با مشکل مواجه هستند، حتی اگر نهایت صرفه‌جویی را انجام دهیم و برای مدتی با هدف کاهش مصرف زینک، روزنامه را به صورت سیاه‌وسفید منتشر کنیم، این راهکار نیز مدت زیادی دوام نخواهد آورد.

مدیرمسئول روزنامه «شهرمردم» گفت: اکنون حتی برخی فروشندگان زینک، آن را با قیمت یک میلیون تومان عرضه می‌کنند؛ آن هم نه در تعداد بالا، بلکه در حد یک‌صد عدد زینک، که برای یک روزنامه هشت‌صفحه‌ای، حتی با فرض چاپ سیاه‌وسفید، هر شماره به چهار زینک نیاز دارد و این در حالی است که آخرین بار زینکی که ما تهیه کردیم، ۲۶۰ هزار تومان قیمت داشت.

به گفته وی این هزینه‌ها بدون درنظر گرفتن هزینه گزاف چاپ و ظهور است.

فیروزی مهم‌ترین اقدامی را که وزارت ارشاد برای حفظ مطبوعات باید انجام دهد، موافقت با انتشار الکترونیک روزنامه‌ها در ماه‌های آینده و تا زمان ثبات شرایط کشور و بازار دانست و گفت: دیگر همه‌چیز الکترونیکی شده است و آگهی‌دهندگان ثبتی و غیره نیز می‌توانند آگهی خود را در سامانه ببینند و در صورت لزوم آن را پرینت بگیرند و به اسناد خود اضافه کنند.

درحالی فیروزی از انتشار الکترونیک سخن می گوید و این سبک انتشار را دست‌کم در کوتاه‌مدت، راهی برای کاهش فشار هزینه‌ها می‌خواند که خوانش الکترونیک متون بخشی از الگوی جدید مصرف محتوا در جامعه ایران شده و این تغییر در حوزه نشر کتاب نیز خود را نشان داده است. آمارهای منتشرشده درباره بازار کتاب دیجیتال در ایران از رشد تدریجی این بازار حکایت دارد؛ به‌طوری که بر اساس گزارشی در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۲ میلیون ایرانی مصرف‌کننده کتاب الکترونیک عنوان شده‌اند؛ رقمی که نشان می‌دهد مطالعه در بستر دیجیتال، حتی با وجود محدودیت‌های این بازار، در حال گسترش است.

در حوزه مطبوعات نیز سال‌هاست بخش مهمی از مخاطبان، به جای خرید نسخه کاغذی، مطالب روزنامه‌ها را از طریق وب‌سایت‌ها و بسترهای آنلاین دنبال می‌کنند؛ این تغییر البته به معنای بی‌اهمیت شدن نسخه چاپی نیست، اما نشان می‌دهد که مخاطب روزنامه دیگر الزاماً برای دسترسی به محتوای آن به نسخه کاغذی وابسته نیست.

به این ترتیب، بحران فعلی کاغذ و زینک شاید رسانه‌ها را ناگزیر به تجربه‌ای کند که تغییر رفتار مخاطب از مدت‌ها پیش آن را آغاز کرده است: حرکت تدریجی از روزنامه‌ای که باید هر روز روی کاغذ چاپ شود، به رسانه‌ای که می‌تواند محتوای خود را در بسترهای مختلف و متناسب با عادت‌های جدید مخاطبان عرضه کند.

هزینه انتشار یک روزنامه هشت‌صفحه‌ای به ماهانه ۱.۵ میلیارد تومان رسیده است

حسین امیری، مدیرمسئول روزنامه «عصر میهن» و سردبیر روزنامه «شیراز نوین»، در گفت‌وگو با «شهرمردم» با اشاره به افزایش چندبرابری هزینه‌های انتشار روزنامه در یک سال اخیر گفت: هزینه‌های انتشار روزنامه‌های سراسر کشور چنان افزایش پیدا کرده است که تقریباً تمامی روزنامه‌ها تیراژ خود را کاهش داده‌اند و بیشتر روزنامه‌های شیراز نیز با حداقل تعداد صفحات، یعنی هشت صفحه، منتشر می‌شوند؛ کمتر از این میزان هم منع قانونی دارد و هم روزنامه کمتر از هشت صفحه دیگر جذابیتی ندارد.

مدیرمسئول روزنامه «عصر میهن» با تأکید بر اینکه نوسانات قیمت کاغذ به وضعیت نظارت بر بازار و نابسامانی‌های موجود گره خورده است، افزود: این افزایش قیمت ربطی به شرایط محاصره تنگه هرمز ندارد، نیاز اصلی کاغذ در بازار ایران از مرزهای زمینی شمالی و دریای خزر وارد می‌شود و جنگ بهانه‌ای برای سوءاستفاده از وضعیت جنگی ایران و افزایش قیمت کاغذ شده است.

درآمد روزنامه‌ها با هزینه انتشار همخوانی ندارد

امیری در پاسخ به این سؤال که درآمد آگهی و فروش روزنامه در شیراز تا چه اندازه هزینه‌های انتشار را پوشش می‌دهد، اظهار کرد: اصلاً این درآمد هیچ همخوانی با هزینه‌های انتشار ندارد؛ من و شاید باقی همکارانمان در روزنامه‌های شیراز پای نیروهای خودمان مانده‌ایم و برای خود من، اگر این ۲۰ پرسنل نبودند، مطمئناً روزنامه را تعطیل می‌کردم.

به گفته وی، انتشار یک روزنامه هشت‌صفحه‌ای با چاپ افست و تیراژ رایج در شیراز، با احتساب همه هزینه‌ها، ماهانه حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان هزینه دارد.

امیری ادامه داد: هزینه زینک به صورت روزانه تنها برای هر شماره پنج میلیون و ۶۰۰ هزار تومان است؛ به این هزینه، پول کاغذ، مرکب و پرسنل را هم اضافه کنید.

دلالان قدرت بیشتری از ناظران بازار دارند

وی با اشاره به نوسانات قیمت کاغذ و زینک، خواستار افزایش نظارت بر بازار شد و گفت: دلال‌هایی که بازار ادوات نشر را می‌گردانند، قدرت بیشتری نسبت به مسئولان ناظر بر بازار دارند و این خود باعث چنین افزایش قیمت‌های افسارگسیخته‌ای در مطبوعات می‌شود.

امیری مهم‌ترین اقدام وزارت ارشاد برای حفظ مطبوعات را ساماندهی نحوه تأمین کاغذ دانست و اظهار کرد: در بحث تأمین کاغذ، شرکت‌های مختلفی اقدام به واردات کاغذ به کشور می‌کنند و تفاوت قیمت خرید کاغذ از این شرکت‌ها و بازار آزاد در هر کیلو حدود ۶۰ هزار تومان است و این رقم برای یک تن کاغذ مصرف ۱۵ روز، معادل ۶۰ میلیون تومان می‌شود.

وی افزود: اگر وزارت ارشاد با شرکت‌های واردکننده‌ای که قیمت منصفانه‌تری دارند صحبت کند و براساس تیراژ واقعی، حواله میزان کاغذ بدهد تا روزنامه‌ها مستقیماً و بدون واسطه از شرکت‌های واردکننده کاغذ دریافت کنند، این راه می‌تواند قیمت کاغذ را پایین بیاورد.

امیری ادامه داد: از سوی دیگر، در بحران دو ساله‌ای که گرانی لوازم نشر بیداد می‌کند، لازم است وزارت ارشاد بر نرخ آگهی‌های ثبتی و غیره نیز نظارت کند؛ نباید این‌طور باشد که نرخ آگهی را ابتدای سال تعیین کنند و بعد تورم در همه بخش‌های نشر چند برابر شود، اما نرخ آگهی همان بماند.

نرخ‌های آگهی‌ها هر 6 ماه یکبار به روز رسانی شود

وی تأکید کرد: معاونت مطبوعاتی باید در نرخ‌گذاری قیمت آگهی‌ها اصلاحیه داشته باشد تا نرخ آگهی با واقعیت هزینه‌های روزنامه‌ها همخوانی داشته باشد؛ یعنی یک نرخ برای شش‌ماهه اول سال و یک نرخ برای شش‌ماهه دوم سال تعیین شود.

گرچه امیری در گفت‌وگوی خود با «شهر مردم» بر جذابیت فیزیک روزنامه کاغذی و جذابیت حفظ تاکید می‌کند، اما وضعیت اقتصادی و تحریم‌ها گلوی صنعت چاپ کشور را بیش از پیش فشرده است.

افزایش قیمت کاغذ و دیگر ملزومات چاپ، از مرکب و چسب گرفته تا سایر مواد مصرفی، هزینه تولید را برای ناشران و چاپخانه‌داران چنان بالا برده که امکان برنامه‌ریزی اقتصادی برای آینده نزدیک را نیز دشوار کرده است. کتاب‌های معمولی در ایران روی کاغذ تحریر چاپ می‌شوند و در روزهای اخیر، قیمت هر بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی در قطع ۷۰×۱۰۰ به حدود هشت میلیون و ۲۰۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که این رقم یک هفته پیش حدود ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان بود؛ همزمان، قیمت هر کیلوگرم مرکب رنگی گلاسه ایرانی به حدود یک میلیون و ۱۹۴ هزار تومان و مرکب مشکی گلاسه به حدود ۹۲۳ هزار تومان رسیده است؛ وضعیتی که فشار هزینه‌ای بر صنعت چاپ و نگرانی فعالان این حوزه نسبت به آینده تولیدات چاپی را بیشتر کرده است.

امروز اگر یک متخصص اقتصادی هم روزنامه‌ها را اداره کند، از عهده برآورد هزینه‌ها برنمی‌آید

مدیرمسئول روزنامه «افسانه» در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به اینکه مسائل نشر تنها از گرانی نشأت نمی‌گیرد، گفت: این مشکلات از برنتابیدن رسانه، نه‌تنها در ایران بلکه در سراسر خاورمیانه، نیز نشأت می‌گیرد؛ مشکلات گرانی در انتشار روزنامه هم مشکل امروز و دیروز نیست و همپای تورم، این گرانی گریبان روزنامه‌های کشور را گرفته است؛ در حالی که ۲۰ سال است کشورهای همسایه ما در خلیج فارس با قیمت‌های ثابت زندگی می‌کنند، ما دائم با افزایش قیمت دست‌وپنجه نرم می‌کنیم.

پیمان بهادری در ادامه گفت: رسانه‌های مکتوب با توجه به شرایط جهانی و ظهور و گسترش رسانه‌های دیجیتال، خود در تلاش برای ماندن هستند و این گرانی خود باری مضاعف بر دوش رسانه است و اصلاً هیچ پیش‌بینی نمی‌توانیم برای آینده، حتی آینده نزدیک، داشته باشیم.

وی افزود: وقتی قیمت زینک در طول ۲۰ روز چهار برابر می‌شود، متخصص اقتصادی هم اگر روزنامه‌ها را اداره کند، از عهده برآورد هزینه‌ها برنمی‌آید؛ این وضعیت برای افرادی که زندگی، کار و عشق خود را در رسانه تعریف کرده‌اند، شرایط بغرنجی ایجاد می‌کند که محصول رهاشدگی رسانه از سوی دولتمردان است.

بهادری ادامه داد: ما در مورد همین قیمت‌های چندبرابرشده زینک و کاغذ نیز انتهایی برای خودمان متصور نیستیم و هیچ برنامه‌ریزی نمی‌توانیم داشته باشیم که آینده را با چه تعداد نیرو، چه هزینه‌ای باید پیش ببریم.

مدیرمسئول روزنامه «افسانه» با اشاره به اینکه در ایران رسانه‌ها مجوز خود را از وزارت ارشاد می‌گیرند و از آن سو چهارچوب‌ها نیز توسط حاکمیت تعیین می‌شود، گفت: کار به اندازه کافی دشوار است، چون ما با این چهارچوب‌های تنگ و ترس، نمی‌توانیم با مخاطبمان ارتباط برقرار کنیم و اعتماد او را جلب کنیم تا مشتری دائم روزنامه‌های ما باشند؛ بنابراین در این شرایط، مدیریت رسانه‌ها به‌حق انتظار کمک از دولتی دارند که مجوز، چهارچوب و خط قرمزها را تعیین کرده است تا به کمک معیشت رسانه‌ها بیاید؛ اما کمکی از دولت نمی‌آید البته دولت هم وقتی اول سال قیمت آگهی را تعیین می‌کند، نمی‌تواند همپای تورم، هفته‌به‌هفته قیمت آگهی‌ها را افزایش دهد؛ نه توان این کار را دارد و نه شهامتش را دارد و نه شدنی است.

بهادری ادامه داد: از سوی دیگر رسانه‌ها از این نظر دچار رهاشدگی هستند که بازار هم در کنترل دلالان است و دولت در آن نقش‌آفرینی نمی‌کند؛ ما اصلاً در این بازار نمی‌دانیم باید از چه کسی و چه شرکتی کاغذ یا زینک بگیریم، آن هم با چه قیمتی؟!

تیراژی وجود ندارد که بتوان بر فروش حساب کرد!

مدیرمسئول روزنامه «افسانه» با اشاره به وضعیت فروش روزنامه‌ها گفت: اصلاً روی فروش روزنامه نمی‌شود حساب کرد؛ چراکه فروش تنها زمانی می‌تواند سودآوری داشته باشد که یک تیراژ نرمال، مثلاً یک‌صد هزار نسخه یا بالاتر، وجود داشته باشد، در حالی که در تیراژهای کم، ما هرچه تیراژ را بالاتر ببریم، ضرر خود را بیشتر کرده‌ایم.

بهادری با اشاره به کاهش همگانی تیراژ رسانه‌های مکتوب در کشور افزود: چند سال پیش برآوردی کردند که کل رسانه‌های مکتوب، از سالنامه تا روزنامه، تیراژشان روی هم چیزی حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار نسخه است و گمان می‌کنم امروز همه روی هم چند صد هزار نسخه هم تیراژ نداشته باشند، بنابراین تیراژی وجود ندارد که بتوان بر فروش به عنوان منبع درآمد حساب کرد.

چرا مردم باید خبرهای شهر خود را از رسانه‌های بیرون ایران دنبال کنند؟

وی با گلایه از خطوط قرمز متعدد در رسانه‌ها گفت: به نظر من مسئولان باید بررسی کنند چه دلیلی دارد مردم یک شهر در ایران برای آگاهی از خبرهای کوچه و خیابان خود، باید رسانه‌های خارج از ایران را بررسی و خبرها را آنجا دنبال کنند، آن اعتماد عمومی کجا رفته است؟

بهادری افزود: چیزی که در این شرایط از همه ضروری‌تر است، این است که حداقل مواد اولیه انتشار روزنامه، چون کاغذ، زینک و مرکب، به روزنامه‌ها تا آخر سال که بحران‌های اقتصادی و جنگ داریم، برسد تا حداقل در این بحران بتوانند سرپا بمانند و سکوی خبری داخل کشور از وجود این رسانه‌های مجوزدار خالی نشود و دور اطلاع‌رسانی مطلق به دست رسانه‌های آن‌ور آب نیفتد.

پیشنهاد انتشار الکترونیک روزنامه‌ها تا زمان عبور از بحران

مدیرمسئول روزنامه «افسانه» با اشاره به اینکه دولت در تأمین بودجه با مشکل بسیار مواجه است و انتظار همکاری از آن با رسانه‌ها چندان واقع‌بینانه نیست، گفت: ما انتشار الکترونیک روزنامه را، تنها راه بقای روزنامه‌ها می‌دانیم و با معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد نیز مکاتبه کرده‌ایم که برای از دست نرفتن بدنه انسانی و تشکیلات رسانه‌ها، با انتشار الکترونیک روزنامه‌ها تا آخر سال جاری موافقت کنند.

وی ادامه داد: معلوم نیست ذخایر زینک در کشور تا چه مدت دیگر دوام خواهد آورد، از این رو پیشنهاد ما این است که با اصلاح قانون، به رسانه‌های مکتوب اجازه بدهند که روزنامه و آگهی‌های خود را بر بستر دیجیتال با همان قیمت آگهی‌ها منتشر کنند تا روزنامه باقی بماند و این خواسته و پیشنهاد ما به معاونت مطبوعاتی بوده است.

بهادری افزود: درخصوص آگهی‌های ثبتی نیز باید قانون اصلاح شود و آگهی‌ها نیز روی سامانه های الکترنیک روزنامه های قابل پذیرش شود؛ خانه مطبوعات کشور نیز از معاونت مطبوعاتی خواستار ارائه راهکار برای گذر رسانه‌های مکتوب از این دوره شده است.

بهادری در پایان گفت: امروز فقط بحث بقای روزنامه‌هاست؛ روزنامه‌هایی که داشته‌های فرهنگی یک شهر و کشور هستند و باید تنها بر بقای این داشته‌های فرهنگی متمرکز باشیم تا از این بحران عبور کنیم.

در میان هزینه‌ها، آنچه کمتر دیده می‌شود، ارزش چیزی است که هر روز روی همین کاغذهای رولی روزنامه ثبت می‌شود؛ هر شماره، سندی از زمانه‌ای است که در آن خبرها از باد هوا تندتر می‌آیند و می‌روند؛ خبرهایی که خود سرنوشت یک ملت را رقم می‌زنند و ثبت آن می‌تواند خوانش تاریخ را ساده‌تر کند و شاید به همین دلیل، عبور مطبوعات از بحران، امروز تنها به معنای حفظ یک رسانه یا شرکت خبری نیست، بلکه مسئله، حفظ امکان ثبت و ماندگاری روایت‌هایی است که اگر اکنون روی کاغذ یا در بسترهای ماندگار رسانه‌ای ثبت نشوند، فردا بخشی از حافظه جامعه نیز از میان خواهد رفت و دوباره ناچار به تکرار همان تجربه‌هایی است که ایران را امروز در این بحران انداخته است.