از رشد 30 درصدی ورودی های المپیاد تا برنامه احداث خانه المپیاد استان فارس

رئیس اداره استعدادهای درخشان اداره کل آموزش و پرورش فارس با اشاره به افزایش حدود ۳۰ درصدی ورودی‌های المپیاد در استان، از ورود دو دانش‌آموز استان فارسی به تیم ملی المپیاد، برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی «خانه المپیاد فارس»، توسعه آموزش‌های حضوری و برخط، استفاده از ظرفیت مدال‌آوران سال‌های گذشته به عنوان مدرس، و نیز توجه هم‌زمان به سلامت روان دانش‌آموزان المپیادی خبر داد. محمد توکل‌باخدا همچنین تاکید کرد که موفقیت در المپیاد، جز با حمایت مدرسه، خانواده، آموزش و پرورش و سایر دستگاه‌ها، به‌ویژه در حوزه نگهداشت نخبگان، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

پردیس کوثری – شهر مردم :

وقتی نام المپیاد به میان می آمد، ناخودآگاه تصویری در اذهان جان می گرفت، تصویری از نوجوانی سخت‌کوش، در کنجِ دنجِ اتاقی با چراغی کم‌سو، غرق در هزارتوی فرمول‌های پیچیده و بی‌پایان. تصویری که بیش از هر چیز، سایه‌ای از تنهایی، خستگی و فشارهای طاقت ‌فرسا را برایمان تداعی می‌کرد؛ گویی نخبگی در انزوا معنا می‌شد .

امروز اما  این تصویر تغییر کرده  و  روایت المپیاد در استان فارس رنگ‌وبویی دیگر گرفته است. دیگر نه از آن انزوایِ سرد خبری است و نه از جاده‌ای نا هموار و صعب العبور که هرکسی را یارایِ پیمودنش نبود.  جهشِ ۳۰ درصدیِ ورودی‌های المپیاد در استان فارس، تنها یک عدد نیست؛ بلکه نشانه‌ معماریِ نوینی است که آموزش و پرورش  بنا نهاده تا نخبگان، مسیرِ خود را نه در تنهایی، بلکه در بستری حمایتی و حرفه‌ای طی کنند. این تحول، نوید بخشِ فصلی جدید است؛ فصلی که در آن نخبگانِ جوانِ ما، با پشتگرمیِ این ساختارِ تازه، مسیر رسیدن به سکوهای بین‌المللی را هموارتر و روشن‌تر از همیشه می‌پیمایند.

در همین خصوص شهر مردم با محمد توکل با خدا ، رئیس اداره مدارس و مراکز استعدادهای درخشان اداره‌کل آموزش و پرورش فارس، به گفت‌وگو پرداخته تا در مورد ریشه‌های افزایش استقبال از المپیاد، چالش‌های پیش ‌روی نخبگان و چشم‌انداز توسعه مسیر نخبگی در استان را روشن تر سازد .

روند حضور دانش‌آموزان در تیم‌های ملی المپیاد به چه صورت است و این مسیر از مرحله انتخاب تا اعزام جهانی چگونه طی می‌شود؟

المپیاد در سطح کشور در 14  رشته متفاوت برگزار می شود که تعداد 7 رشته به عنوان رشته پایه و 7 رشته به عنوان رشته های نوین اجرا می شود این حوزه ها در رشته های اصلی شامل ادبیات، ریاضی، زیست، شیمی، فیزیک، کامپیوتر و نجوم هستند و حوزه های نوین نیز شامل رشته های مدیریت و اقتصاد، جغرافیا، سواد رسانه، سلول‌های بنیادی، علوم زمین، نانو و هوش مصنوعی می باشد .

در حال حاضر دانش آموزانی که به تیم ملی ورود یافتند، در حال گذراندن دوره تخصصی تابستانه خود در باشگاه دانش پژوهان تهران هستند تا برای رقابت نهایی آماده شوند . تعداد اعضای منتخب هر ساله بین 4-6 نفر است و دوره آموزشی نهایی این دانش آموزان نیز 6- 8 هفته به طول می انجامد . این بچه ها از میان هزاران دانش آموز متقاضی به صورت مرحله به مرحله در چهار دوره غربال می شوند تا نهایتا به این تعداد برسند و برای رقابت جهانی آماده شوند .

دانش‌آموزان پس از ورود به دبیرستان، در صورت تمایل آمادگی خود را برای حضور و شرکت در المپیاد اعلام می کنند و به راحتی می توانند وارد مرحله آزمون شوند. این تمایل یا می تواند  بر اساس علاقه شخصی باشد و یا استعداد و مطالعاتی که از گذشته داشتند و المپیاد مسیری است که می توانند دانش اموزان به واسطه آن می توانند استعداد خود را به چالش بکشند. این دانش آموزان از پایه دهم می توانند برای شرکت در این آزمون  اعلام حضور کنند، اگرچه ورود از پایه هفتم نیز امکان پذیر است اما هیچ اصراری بر حضور زود هنگام نداریم. تعداد دانش آموزان منتخب در هر مرحله از آزمون کمتر می شود و به همان نسبت نیز در هر مرحله، دوره های آموزشی برایشان وزین تر برنامه ریزی خواهد شد . در حال حاضر، مدرسه شهید دستغیب 1 در ناحیه 2 به عنوان پایلوت آموزش استان در نظر گرفته شده است که در حال ارائه آموزش های خود به صورت حضوری و یا آنلاین  می باشد تا امکان بهره گیری از آموزش ها برای دانش آموزان در جای جای استان فراهم و عدالت آموزشی برقرار شود.

اساتید این دانش آموزان معمولا بر اساس چه استاندارهایی انتخاب می شوند ؟

به طور کلی روال انتخاب اساتید بدین صورت است که ما از ظرفیت دانش آموزی و نخبگانی استفاده خواهیم کرد که در سنوات و دوره های گذشته رتبه های جهانی را کسب کرده اند به نوعی آموزش دست به دست می چرخد و این انتخاب چند حسن دارد : اول اینکه استاد و دانش آموزان به لحاظ سنی حدودا در یک رنج قرار دارند و شرایط یکدیگر را بهتر درک می کنند و دوم اینکه زمانی که دانش آموزان ببینند بعضا همکلاسی شان در سال های گذشته مقام آوری داشته سعی می کنند کوشش بهتری داشته باشند. اگر چه ما تنها به ظرفیت های موجود در استان اکتفا نمی کنیم و از اساتید برتر و ظرفیت های آموزشی از دیگر استان ها نیز با دعوت استاد به شهر خودمان بهره مند خواهیم شد. این اتفاق در سال جاری هم افتاد و پس از چند سال توانستیم دو نفر از دانش‌آموزان را به تیم ملی بفرستیم که جای افتخار است برای استان فارسی‌ها. البته باید گفت این اتفاق به واسطه زحمات بی دریغ  مدیرکل آموزش و پرورش استان فارس رخ داده که منجر به افزایش  30 درصدی ورودی‌های المپیاد امسال نسبت به سال‌های گذشته شده و ایمان دارم که با حمایتی که از جانب مدیرکل محترم و معاون آموزشی نسبت به سمپاد انجام می‌پذیرد، در سال‌های آینده شاهد ارتقای بیشتری خواهیم بود. در هر شهرستانی هم که بازدیدی انجام دادیم، مسئله المپیاد را خیلی جدی گرفتیم.

مدال‌آوران المپیاد چه امتیازاتی دریافت می‌کنند و درباره امتیاز رشته‌های نوین چه برنامه‌ای در دست پیگیری است؟

بچه‌هایی که وارد المپیاد می‌شوند و مدال طلا را دریافت می‌کنند، بدون دغدغه وارد هر دانشگاهی که بخواهند می‌شوند و دارندگان مدال نقره و برنز، ۲۰ درصد سهمیه کنکور به آنها تعلق خواهد گرفت که اتفاق مبارکی است و امسال هم انعکاس خوبی برای بچه‌های داشت. در جلسه‌ای که در هفته گذشته با حضور وزیر آموزش و پرورش در تهران داشتیم، قرار بر این شد که امتیاز این ۷ رشته نوین هم برای کنکور دانش آموزان منتخب لحاظ شود. امیدواریم مجلس شورای اسلامی این قضیه را بپذیرد و شاهد باشیم دانش‌آموزان در هفت رشته نوین هم کسب مقام و افتخار برای مدارس و دانشگاه‌های خود به ارمغان آورند.

چه تغییری در نگاه مدیریتی و ساختار آموزش و پرورش ایجاد شده که امروز شاهد افزایش استقبال از المپیاد هستیم و برنامه پیشنهادی برای آینده چیست ؟

در گام نخست، در این دوره تمرکز ما بر جلب توجه بیشتر مدیران مدارس به فضای المپیاد بود. المپیاد مثل لبه شمشیر است؛ به‌واقع اگر دانش‌آموز در دو سال نتواند نتیجه‌ای بگیرد، نسبت به رقبای خود در کنکور ممکن است کمی عقب بیفتد. دانش‌آموز در این بازه زمانی خود را با عشق و علاقه به سمت المپیاد سوق می‌دهد که باید واقعا از سمت استان، از سمت آموزش و پرورش و از سمت نواحی حمایت شود. ما پیگیر این هستیم که خانه المپیاد را برای بچه‌های استان فارس، برای بچه‌های شیراز، برقرار کنیم و در چند سالی که مدیریت مدارس استعدادهای درخشان را بر عهده داشتم، پیگیر این مسئله بوده‌ام؛ چرا که نگاه من نسبت به المپیاد، نگاهی بسیار مثبت است. هر دانش‌آموزی که در آن زمان با علاقه وارد دفتر من می‌شد و تمایل خود را برای حضور در المپیاد اعلام می‌کرد، از حمایت و پشتیبانی برخوردار می‌شد. امروز نیز این رویکرد حمایتی از مدارس سمپاد فارس فراتر رفته و در حال گسترش به همه مدارس استان است.اعتقاد ما بر این است که با ایجاد فضایی خاص برای المپیاد ، بتوانیم دست تعداد بیشتری از دانش‌آموزان المپیادی را بگیریم و مسیر موفقیت را برای دانش آموزان با استعدادمان تسهیل و هموار کنیم و  امیدمان بر این است که بتوانیم هرچه زودتر این فضا را مهیا کنیم و این اتفاق مبارک را برای استان رقم بزنیم.

ایجاد «خانه المپیاد» چه نقشی در اتصال فارس به استان‌های موفق کشور و شکل‌گیری زنجیره نخبگی خواهد داشت ؟

اگر نگاه ما تنها بر استان متمرکز باشد، نتیجه چندانی نخواهیم گرفت؛ بلکه به دنبال آن هستیم که المپیاد فارس را از طریق خانه المپیاد، به‌صورت زنجیروار به حوزه‌های المپیاد سایر استان‌های موفق کشور که ردپای ارزشمندی در این زمینه بر جای گذاشته‌اند، متصل کنیم. این اتصال، در واقع به معنای پیوند ما و دانش‌آموزان‌مان با آن تجربه‌هاست و هر آنچه در موفقیت المپیاد در جای‌جای کشور تأثیرگذار بوده، با ایده‌ها، روش‌ها و فعالیت‌های جدید به سمت دانش‌آموزان خود هدایت خواهیم کرد. خرد جمعی می‌تواند کمک بزرگی باشد و قطعاً ما از آن بی‌بهره نخواهیم ماند و از همه ظرفیت‌ها به بهترین شکل بهره خواهیم برد.

در مواجهه با پدیده فرار مغزها، نگاه شما به مهاجرت تحصیلی و بازگشت نخبگان چیست؟

بایستی به این قضیه منطقی نگاه کرد. دانش‌آموزی که بتواند مهاجرت تحصیلی کند و داشته‌ها ودانش خود را پس از تحصیل به کشور بازگرداند، برای ما دنیایی ارزش خواهد داشت . اگر چه نگهداشت نخبگان ما قطع به یقین موضوعی نیست که وزارت آموزش و پرورش به تنهایی بتواند تمام مسئولیت را بر عهده گیرد و نیازمند همکاری وزارت صنایع، وزارت علوم و تمامی وزارتخانه های مربوطه هستیم تا حضور پررنگ تری  داشته باشند و در این زمینه تلاش هایی مصرانه انجام شود. اگر به این دانش‌آموزان اعلام شود که در بهترین دانشگاه‌ها صندلی خواهند داشت، هم برای تحصیل و هم برای هیئت علمی شدن پس از دوران تحصیل، و در وزارت صنایع بهترین رشته‌ها، پست‌ها و امکانات را مهیا کنند، و حتی در وزارت آموزش و پرورش در حد توانمان این اتفاقات را بتوانیم رقم بزنیم، آسیب کمتر خواهد بود نسبت به وقتی که دانش‌آموزی مدال طلا کسب کند و تنها برای کنکور سهولتی برایش لحاظ شود و بعد رها شود. این رهاشدگی ممکن است باعث شود دانش‌آموزان به فکر مهاجرت بیفتند؛ اینجاست که کمک و همراهی دیگر وزارتخانه‌های مرتبط با آموزش‌وپرورش نیز طلب می‌شود. وقتی گوی و میدان برایشان فراهم باشد، استقبال و انگیزه بیشتری برای نقش‌آفرینی و ماندگاری خواهند داشت و میدان‌داری خواهند کرد . اگر این اتفاق بیفتد، فکر می‌کنم بخشی از مشکل حل خواهد شد. اگرچه معمولا این دانش آموزان از طریق بنیاد نخبگان هم حمایت می‌شوند، اما این بنیاد نیز تا حدی می‌تواند آنها را همراهی کند و نیازمند زنجیره حمایتی گسترده‌تری هستیم. وزارتخانه‌های دیگر هم باید پای کار باشند تا این حمایت از جوانان نخبه کشورمان بهتر رقم بخورد.

آیا در این مسیر نوجوانان و جوانان از حمایت های مشاوره تحصیلی و بالینی به منظور کاهش استرس برخوردار خواهند بود ؟

در مدارس سمپاد، مشاوران تحصیلی و بالینی از ارکان اصلی همراهی با دانش‌آموزان المپیادی هستند. مشاوران تحصیلی در تنظیم برنامه درسی، کاهش ساعات کلاس، ایجاد هماهنگی با مدرسه و خانواده و فراهم کردن آرامش خاطر دانش‌آموز نقش دارند تا او بتواند با تمرکز بیشتری مسیر المپیاد را ادامه دهد. در کنار آن، مشاوران بالینی مان  نیز لحظه به لحظه  وضعیت روحی و روانی دانش‌آموز را رصد می‌کنند تا از فرسودگی و آسیب‌های احتمالی جلوگیری شود. همچنین در برخی موارد، بر اساس تشخیص مشاوران بالینی، حتی توصیه شده که بعضی دانش‌آموزان ادامه مسیر المپیاد را متوقف کنند، چون ادامه این روند به صلاح وضعیت روانی آنها نبوده است . بنابراین این مسیر کاملا کنترل و هدایت شده برای دانش آموزا ن بازطراحی  می شود تا در کمال آسودگی خاطر به امتحان خود برسند.

هزینه کلاس‌ها و دوره‌های المپیاد چگونه مدیریت می‌شود؟

هزینه ثبت‌نام دانش‌آموزان در دوره‌های آموزشی، هزینه گزافی نخواهد بود. ضمن اینکه در هر مرحله از قبولی، از سوی آموزش‌وپرورش هدایای نقدی برای دانش‌آموزان منتخب در نظر گرفته می‌شود. همچنین از زمان آغاز کلاس‌های تابستانه، تمامی هزینه‌ها زیر نظر باشگاه دانش‌پژوهان قرار می‌گیرد و وزارت آموزش‌وپرورش آن‌ها را تقبل می‌کند. با این حال، برای دانش‌آموزان مستعدی که بضاعت مالی پرداخت هزینه کلاس‌های اولیه را ندارند، بسته‌های حمایتی در نظر گرفته‌ایم تا مسیر ورود و آموزش برایشان تسهیل شود. این امکان در گذشته وجود داشته، اکنون نیز برقرار است و در آینده نیز ادامه خواهد داشت.

با توجه به رویکرد جدید آموزش و پرورش، آینده المپیاد و نخبگان فارس را چگونه می‌بینیدو چه انتظاری از اولیا و مدیران آموزشی استان دارید؟

به نظر من و  بر اساس شواهد موجود، چشم‌انداز المپیاد فارس بسیار روشن و پویا است؛ مسیری که اکنون به لطف حمایت‌های اداره‌کل آموزش‌ و پرورش، از پیش هموارتر شده است. این حرکتِ روبه‌جلو، نه یک فعالیت کوتاه‌مدت، بلکه نتیجه یک تعهد مستمر است؛ از همین رو، انتظار می رود مسئولین و نهادهای دیگر نیز نگاه خود را تنها به «لحظه موفقیت» محدود نکنند و حمایت از نخبگان را در بلندمدت و با جدیت پیگیری کنند.

از خانواده‌های محترم نیز درخواست دارم اگر فرزند خود را در حوزه‌ای خاص کنجکاو و مستعد می‌بینند، او را به سمت المپیاد هدایت کنند. بی‌شک المپیاد بهترین میدان برای محک زدن این استعدادهاست. حضور در این مسیر، بیش از آنکه برای کسب مدال باشد، فرصتی برای کشف توانمندی‌ها و تقویت اعتمادبه‌نفس دانش‌آموز است. موفقیت واقعی زمانی رقم می‌خورد که آموزش‌وپرورش و خانواده، در هماهنگی و همدلی، دست در دست یکدیگر دهند تا دانش‌آموز، بدون فشارهای تحمیلی، مسیر علایق و استعدادهای واقعی خود را کشف کند و بپیماید