جلال‌الدین عرفانی – شهر مردم

شبکه حمل‌ونقل عمومی در کلان‌شهر شیراز، فراتر از یک زیرساخت خدماتی، قلب تپنده پویایی شهر محسوب می‌شود، روزانه به‌طور میانگین بیش از ۵۰۰ هزار سفر درون‌شهری از طریق ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی انجام می‌شود که این حجم عظیم جابه‌جایی، نشان‌دهنده تکیه حداکثری شهروندان به شبکه حمل‌ونقل سطحی است. مدیریت این جریان انسانی در کنار چالش‌هایی نظیر فرسودگی ناوگان، هزینه‌های سرسام‌آور نگهداری و لزوم گذر از نظارت انسانی به هوشمند، این حوزه را به یکی از استراتژیک‌ترین بخش‌های شهرداری تبدیل کرده است که در این گزارش، ابعاد مالی و عملیاتی این سازمان در گفت‌وگو با مدیران مربوطه واکاوی شده است.

سنگینی بار مدیریت یکپارچه و پرداخت یارانه‌های یک‌صد میلیاردی در ماه 

رئیس سازمان حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در نشست مشترک خبری با ناظر این سازمان در شورای اسلامی شهر شیراز، با اشاره به اهمیت دوچندان این حوزه در حمل‌ونقل شهر و با تبیین ساختار پیچیده و حساس این مجموعه در جمع خبرنگاران گفت: حوزه جابه‌جایی مسافر در محیط شهری یکی از پرمخاطب‌ترین بخش‌هاست که انتظارات بسیار زیادی از سوی مردم به آن معطوف است و در تمام دنیا به‌عنوان تکلیف کلیدی مدیریت شهری شناخته می‌شود.

رامین طالبی با اشاره به تشکیل این سازمان در سال ۱۳۹۵ از طریق ادغام سازمان‌های پایانه‌ها، تاکسیرانی و اتوبوسرانی خاطرنشان کرد: این تلفیق ساختاری تنها در شیراز و کرج انجام شده است و در سایر کلان‌شهرها هنوز این نهادها به‌صورت مجزا فعالیت می‌کنند که این هم‌آوایی در شیراز با وجود کارآمدی، در مواردی موجب سنگینی و لختی مدیریت بر این ناوگان عظیم شده است.

وی با بیان اینکه شیراز تنها کلان‌شهری است که ناوگان اتوبوسرانی آن کاملاً به بخش خصوصی واگذار شده، تصریح کرد: شهرداری شیراز ماهانه بالغ بر یک‌صد میلیارد تومان یارانه جهت حفظ، نگهداری و ادامه فعالیت ناوگان پرداخت می‌کند تا مابه‌التفاوت هزینه واقعی سفر با مبلغ ناچیزی که مسافر می‌پردازد جبران شود که البته با توجه به افزایش چندبرابری هزینه، این رقم هر روز بیشتر می‌شود.

طالبی با انتقاد از عدم ایفای نقش دولت در تأمین هزینه‌های حمل‌ونقل عمومی اظهار کرد: در نظام‌نامه تعیین نرخ، سهم دولت، شهرداری و مسافر هر کدام ۳۳ درصد تعریف شده است، اما امروز به دلیل شرایط اقتصادی، دولت امکان تأمین سهم خود را ندارد و عملاً شهرداری‌ها تمام بار مالی را به دوش می‌کشند.

رئیس سازمان حمل‌ونقل مسافر با اشاره به توقف مساعدت‌های دولتی برای نوسازی ناوگان بیان کرد: در سال‌های اخیر هیچ کمکی برای خرید اتوبوس صورت نگرفته و کلیه هزینه‌ها توسط شهرداری تأمین شده است، در حالی که سرعت فرسایش ناوگان به مراتب بیشتر از سرعت نوسازی است و بخش اعظمی از خودروها بیش از ۱۰ سال عمر دارند.

وی اضافه کرد: با وجود فرسودگی موجود، شیراز نسبت به بسیاری از کلان‌شهرها که میزان فرسودگی‌شان دو برابر ماست، یکی از بهترین و جدیدترین ناوگان‌های کشور را در اختیار دارد که امیدواریم با تدابیر اتخاذشده، اتفاقات خوبی در این حوزه حادث بشود.

چالش نوسازی ۲ میلیارد تومانی و جراحی نظارتی با سیستم هوشمند AVL 

رئیس سازمان حمل‌ونقل مسافر شهرداری شیراز در بخش دیگری از سخنان خود به واکاوی چالش‌های بخش تاکسیرانی و پایانه‌ها پرداخت و عنوان کرد: پایانه‌هایی نظیر شهید کاراندیش، امیرکبیر و مدرس به‌صورت ۲۴ ساعته خدمات می‌دهند و تنها در پایانه کاراندیش روزانه بین ۱۵ تا ۵۰ هزار نفر تردد و یک‌هزار و 200 دستگاه اتوبوس برون‌شهری ورودی داریم.

وی با اشاره به وضعیت حوزه تاکسیرانی خاطرنشان کرد: بالغ بر ۱۰ هزار تاکسی دارای مجوز داریم که البته بخشی از آنها فعال هستند و روزانه ۶۰ هزار نفر را جابه‌جا می‌کنند، اما واقعیت این است که نرخ‌های فعلی و هزینه‌ها تراز فعالیت در این بخش را منفی کرده است.

طالبی با مقایسه شرایط نوسازی در سال ۱۴۰۲ با وضعیت فعلی ابراز کرد: در سال گذشته قیمت هر دستگاه سمند ۳۵۰ میلیون تومان بود که با کمک‌های بلاعوض و تسهیلات، راننده با آورده اندک خودرو را تحویل می‌گرفت، اما امروز قیمت یک خودرو ساینا که به‌عنوان تاکسی معرفی شده است به یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان رسیده و قیمت سمند نیز فراتر از ۲ میلیارد تومان است.

وی با تأکید بر اینکه رانندگان استطاعت پرداخت اقساط ۲۰ میلیون تومانی را ندارند، گفت: با این وضعیت، نوسازی تاکسی‌ها عملاً به تاریخ می‌پیوندد، چرا که حتی با تسهیلات یک میلیارد تومانی هم راننده توان بازپرداخت ندارد، همین هم باعث شد که ارزش امتیاز تاکسی در شیراز منفی ۲۰۰ هزار تومان باشد؛ یعنی اگر کسی در شیراز تاکسی دارد، قیمت تاکسی او کمتر هم است؛ این در حالی است که در همین مرودشت قیمت تاکسی ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار و حتی در کیش همین امتیاز بیش از یک‌ونیم میلیارد تومان ارزش دارد و گران‌تر از خودرو عادی است.

طالبی همچنین به موضوع فرار از خط اتوبوس‌ها از خطوط هم اشاره کرد و افزود: برآورد ما نشان می‌دهد متأسفانه ۴۰ درصد از اتوبوس‌های ما روزانه از خطوط خارج می‌شوند و کار نمی‌کنند که این موضوع به دلیل ضعف سیستم نظارت انسانی و رفاقت‌های کاری است.

وی از حل این مشکل با نصب سیستم هوشمند AVL تا پایان خردادماه خبر داد و خاطرنشان کرد: با اجرای این سیستم، دیگر نیازی به بازرسان حضوری نیست و خروج از خط، تأخیرها و سرعت ناوگان به‌صورت مانیتورینگ کنترل می‌شود.

رئیس سازمان حمل و نقل مسافر شهرداری شیراز  با اشاره به لایحه بازسازی یک‌صد دستگاه اتوبوس با اعتبار ۵۰۰ میلیارد تومان و خروج ۱۲۰ خودرو گازسوز از رده خارج در برنامه‌های امسال سازمان، بر لزوم تغییر مدل‌های سرمایه‌گذاری تأکید کرد و یادآور شد: موضوع این است که تاکسی‌های اینترنتی نفس تاکسی‌های زرد درون‌شهری را گرفتند، این در حالی است که گردش مالی اسنپ در شیراز ماهانه ۵۰۰ میلیارد تومان است که باید ۲ درصد آن به شهرداری پرداخت شود تا بتوانیم بخشی از هزینه‌های سنگین نگهداری شهر را تأمین کنیم، اما آنها به بهانه اینکه این اعتبار به‌صورت مرکزی واریز می‌شود از دادن حق شهر امتناع می‌کنند، در حالی که سود خالص هر ماه اسنپ در شیراز بیش از ۷۰ میلیارد تومان است و از آبان حتی آمار جدید آنها نیز به ما داده نمی‌شود و این آمار مربوط به شهریور پارسال است.

حمایت از فعالان حوزه حمل‌ونقل؛ از سخنان دلگرم‌کننده تا یارانه‌های معیشتی 

رئیس کمیسیون شهرسازی و هوشمندسازی و ناظر شورای شهر این سازمان نیز با قدردانی از تلاش‌های مجموعه رسانه‌ای و فعالان حوزه اطلاع‌رسانی گفت: اگر امروز از شیراز در سطح کشور به نیکی یاد می‌شود و نام این شهر در میان کلان‌شهرها جایگاه ویژه‌ای دارد، بخش مهمی از این اعتبار به واسطه کار تبیینی و اطلاع‌رسانی شما رقم خورده است.

مصطفی کیانی رحیمی اظهار کرد: تلاش‌های مدیریت شهری، وظیفه‌ای بود که باید انجام می‌شد، اما حمایت صادقانه و جانانه شما باعث شد فعالیت‌ها بهتر دیده شود، انعکاس عمومی بیشتری پیدا کند و برای مردم و شهر شیراز دلگرمی بیشتری ایجاد شود.

رئیس کمیسیون شهرسازی و هوشمندسازی شورای شهر شیراز با اشاره به قیمت‌های فعلی ناوگان متذکر شد: امروز قیمت هر دستگاه اتوبوس تولید داخل بیش از ۲۶ میلیارد تومان است و تأمین آن کار ساده‌ای نیست.

وی ادامه داد: شهرداری شیراز در آخرین اقدام، ۱۷ دستگاه اتوبوس را در کمتر از ۱۰ روز گذشته دریافت کرد و این تعداد با مصوبه شورا قابلیت افزایش تا ۲۵ دستگاه را دارد.

کیانی رحیمی بیان کرد که برای تأمین این ۱۷ دستگاه، بالغ بر ۳۷۰ میلیارد تومان هزینه شده است و در عین حال، این خرید با رایزنی‌های فنی و اقناعی با قیمت ۲۱ میلیارد تومان برای هر اتوبوس انجام شد؛ اقدامی که به گفته وی، پنج میلیارد تومان صرفه‌جویی برای دارایی عمومی شهر به همراه داشت.

کیانی رحیمی  همچنین از بازسازی ۲۴ دستگاه اتوبوس فرسوده خبر داد و افزود: این اتوبوس‌ها با هزینه‌ای نزدیک به ۵۰ میلیارد تومان به‌طور کامل نوسازی شدند و امروز در عمل معادل ۲۴ دستگاه صفر کیلومتر در حال خدمت‌رسانی هستند، اگر این هزینه برای خرید ناوگان جدید صرف می‌شد، تنها امکان تهیه ۲ دستگاه اتوبوس وجود داشت.

وی در بخش تاکسی عنوان کرد: بیش از یک‌هزار و 300 دستگاه تاکسی در این دوره نوسازی شده و برای این کار، هم وام بلاعوض از منابع داخلی شهرداری و هم وام قرض‌الحسنه از بانک شهر تأمین شده است، در کنار این حمایت‌ها، رانندگان تنها آورده‌ای اندک حدود ۳۰ میلیون تومان داشته‌اند و همین مدل حمایتی باعث شد نوسازی تاکسی‌ها با شتاب بیشتری دنبال شود.

کیانی رحیمی افزود: تعداد تاکسی‌های نوسازی‌شده در شیراز به سطحی رسیده که از کل ناوگان برخی مراکز استان‌ها بیشتر است.

رئیس کمیسیون شهرسازی و هوشمندسازی شورای شهر شیراز با توصیف وضعیت رانندگان تاکسی اظهار کرد: بخش تاکسیرانی یکی از مظلوم‌ترین حوزه‌های حمل‌ونقل عمومی است و بیش از ۹۰ درصد رانندگان از بیمه محرومند؛ این افراد از صبح تا شب پشت فرمان هستند تا اجاره خانه، هزینه تحصیل فرزندان، درمان و سایر نیازهای خانواده را تأمین کنند، اما در عین حال از حداقل حمایت‌های بیمه‌ای برخوردار نیستند.

کیانی رحیمی با اشاره به افزایش شدید قیمت‌ها خاطرنشان کرد: امروز قیمت پراید به حدود ۱.۵ میلیارد تومان رسیده و سمند سورن پلاس نیز از ۲ میلیارد تومان عبور کرده است، در چنین شرایطی، افزایش قیمت لوازم یدکی و هزینه نگهداری ناوگان، فشار مضاعفی بر رانندگان وارد کرده و اعمال نرخ جدید سفر نیز باید با در نظر گرفتن تورم واقعی انجام شود.

سرویس مدارس، مالکیت سامانه و ضرورت صیانت از داده‌ها 

کیانی رحیمی در ادامه به موضوع سرویس مدارس پرداخت و گفت: این حوزه سال‌ها زیر نظر آموزش و پرورش اداره می‌شد، اما بنا بر تصمیم سطوح عالی نظام، به شهرداری واگذار شد تا در کنار سایر خدمات حمل‌ونقلی مدیریت شود؛ برای این منظور، شهرداری شیراز جلسات متعددی برگزار و سامانه‌ای برای ارائه خدمات هوشمند تدوین کرد که امروز در قالب وب‌سرویس فعال است و خدمات را به‌خوبی ارائه می‌دهد.

عضو شورای شهر شیراز ادامه داد: البته مالکیت سورس کد هنوز در اختیار شهرداری نیست و باید این موضوع در دستور کار قرار گیرد تا هم حق حاکمیت شهر تأمین شود و هم امنیت داده‌ها افزایش یابد؛ این مطالبه باید پیگیری شود تا سامانه سرویس مدارس در اختیار کامل مدیریت شهری قرار گیرد و امکان توسعه آن فراهم شود.

وی همچنین از بازگشت ۲۰ درصد از هزینه سرویس مدارس به دلیل تعطیلی‌ها خبر داد و یادآور شد: این موضوع با توافق رانندگان و شرکت‌های طرف قرارداد انجام شده است و مبالغ مربوط به افرادی که پرداخت کرده بودند، از دیروز بازگردانده شده است.

کیانی رحیمی در ادامه درباره سامانه سیپاد توضیح داد: این سامانه حدود چهار ماه است تکمیل شده و اکنون خروجی آن از وزارتخانه دریافت می‌شود، اما نسخه موبایلی هنوز تحویل نشده است؛ در این بین، به‌دلیل ناتمام ماندن همکاری پیمانکار قبلی، قرارداد جدیدی با مجموعه‌ای دیگر منعقد شده است و امید می‌رود پس از تکمیل این فرایند، نسخه موبایلی و قابلیت‌های کامل سامانه نیز عملیاتی شود.

وی در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر اینکه هوشمندسازی صرفاً به معنای استفاده از فناوری نیست، بیان کرد: هوشمندانه رفتار کردن یعنی افزایش بهره‌وری با کمترین هزینه و بیشترین اثرگذاری، اقدامات انجام‌شده در حوزه بازسازی اتوبوس‌ها، نوسازی تاکسی‌ها، توسعه ون‌ها و پیگیری سامانه‌های هوشمند، نشان می‌دهد مدیریت شهری شیراز مسیر درستی را در حوزه حمل‌ونقل عمومی دنبال می‌کند.

عضو شورای شهر شیراز عنوان کرد: این مسیر باید با صیانت از داده، حمایت از رانندگان، تقویت زیرساخت‌های نرم‌افزاری و استمرار سرمایه‌گذاری در ناوگان ادامه پیدا کند تا خدمات شهری با کیفیت بهتر و پایدارتری به مردم ارائه شود.