حسین مددی اردکانی، رواندرمانگر در گفت و گو با شهرمردم :
ماندگاری مطالب بیش از هر چیز به روش مطالعه بستگی دارد ، هایلایت کردن، مرور و خلاصهنویسی باعث تثبیت بهتر مطالب در ذهن میشود؛ قابلیتی که در کتابهای کاغذی پررنگتر است
برای مطالعه کتابهای فلسفی، تاریخی، ادبی، رمانهای بلند و آثار تحلیلی، نسخههای کاغذی همچنان گزینه مناسبتری هستند؛ زیرا حافظه فضایی را فعال میکنند و خستگی چشم را کاهش میدهند
مهسا عمادی ،مدیر انتشارات نگارستان ادب :
در فضای رقابت برای تولید سریع محتوا، نباید کیفیت فدای سرعت شود. ناشران علاوه بر تنوع فرمتهای انتشار، باید بر حفظ استانداردهای محتوایی و ارتقای سلیقه مطالعاتی مخاطبان نیز تمرکز کنند
انتشار غیرقانونی کتابها در شبکههای اجتماعی و سایتهای متفرقه، حقوق پدیدآورندگان را تضییع میکند و فرهنگ خرید قانونی کتابهای دیجیتال باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد
مریم شنتیا – شهرمردم
ورود کتابهای دیجیتال به دنیای مطالعه، یکی از مهمترین تحولاتی است که شیوه کتابخوانی را از شکل سنتی به فضای فناوری و ابزارهای هوشمند سوق داده است. امروز مخاطبان تنها با یک تلفن همراه یا کتابخوان الکترونیکی به هزاران عنوان کتاب دسترسی دارند؛ امکانی که مطالعه را آسانتر و در دسترستر کرده است. با این حال، گسترش کتابهای دیجیتال این پرسش را نیز به همراه آورده که نسل جدید کتابها تا چه اندازه میتوانند پیش بروند و چه تأثیری بر آینده کتابهای کاغذی بگذارند؟ آیا کتابهای چاپی به تدریج جای خود را به نسخههای دیجیتال خواهند داد یا همچنان به دلیل تجربه متفاوت مطالعه، جایگاه خود را در میان علاقهمندان حفظ خواهند کرد؟
زهرا جمالی، یکی از کتابفروش های شیراز، استقبال از کتابهای صوتی و دیجیتال را تا حد زیادی ناشی از قیمت مناسبتر و دسترسی آسانتر آنها میداند. او با تأکید بر علاقه شخصی خود به کتابهای کاغذی میگوید: «کتابهای چاپی به دلیل حس ورق زدن و ارتباطی که با مخاطب برقرار میکنند، همچنان بهترین گزینه هستند و نسخههای صوتی و دیجیتال را باید مکمل کتابهای کاغذی دانست، نه جایگزین آنها.»
برای بررسی بیشتر این موضوع، نظر یک رواندرمانگر و یک ناشر را نیز جویا شدیم.
حسین مددی اردکانی، رواندرمانگر بالینی، با بیان اینکه هر شیوه مطالعه میتواند به افزایش دانش و آگاهی کمک کند، گفت: «ماندگاری مطالب بیش از هر چیز به روش مطالعه بستگی دارد. هایلایت کردن، مرور و خلاصهنویسی باعث تثبیت بهتر مطالب در ذهن میشود؛ قابلیتی که در کتابهای کاغذی پررنگتر است، هرچند فایلهای PDF نیز تا حدی چنین امکاناتی را در اختیار مخاطب قرار میدهند.»
وی افزود: «پیش از انتخاب شیوه مطالعه، باید هدف از مطالعه مشخص شود. مطالعه درسی، پژوهشی و علمی با مطالعه تفریحی، داستانی یا خبری تفاوت دارد و هر کدام ابزار مناسب خود را میطلبد.»
به گفته مددی اردکانی، برای مطالعه کتابهای فلسفی، تاریخی، ادبی، رمانهای بلند و آثار تحلیلی، نسخههای کاغذی همچنان گزینه مناسبتری هستند؛ زیرا حافظه فضایی را فعال میکنند و خستگی چشم را کاهش میدهند. در مقابل، کتابهای صوتی برای داستانها، زندگینامهها، موضوعات عمومی و استفاده از زمانهای مرده بسیار کاربردیاند و برای افرادی که یادگیری شنیداری قویتری دارند، گزینه مناسبی محسوب میشوند.
او همچنین فایلهای PDF را برای منابع دانشگاهی، علمی و فنی مناسب دانست و گفت: «دسترسی سریع، جستوجو، یادداشتبرداری و هایلایت دیجیتال، استفاده از این قالب را برای پژوهشگران آسانتر کرده است.»
این رواندرمانگر تأکید کرد: «کتابهای صوتی و PDF هرگز جایگزین کتابهای کاغذی نخواهند شد؛ بلکه در کنار آنها قرار میگیرند. فناوری ممکن است استفاده از کتاب چاپی را کاهش دهد، اما از ارزش و کارکرد آن نمیکاهد.»
مددی اردکانی در پایان خاطرنشان کرد: «اصل مهم، مطالعه است؛ فرقی نمیکند کتاب کاغذی باشد، صوتی یا دیجیتال. مطالعه به رشد آگاهی، اصلاح نگرش، تقویت شخصیت و ارتقای کیفیت زندگی کمک میکند و باید از هر فرصتی برای کتابخوانی استفاده کرد.»
مدیر انتشارات نگارستان ادب نیز با تأکید بر اینکه کتابهای دیجیتال رقیب کتابهای کاغذی نیستند و محبوبیت آنها باعث حذف کتابهای کاغذی نمی شود ، گفت: «همه این فرمت ها ابزارهایی برای دسترسی مخاطب به دانش و اطلاعات هستند و انتخاب آنها به نیاز مخاطب بستگی دارد. کتابهای مرجع، تخصصی و نفیس همچنان ماهیت چاپی خود را حفظ میکنند، اما آثار عمومی بیشتر ظرفیت انتشار دیجیتال را دارند.»
مهسا عمادی، معتقد است با ورود فناوری، تعداد عناوین کتابها کاهش نیافته، اما تیراژ چاپ نسبت به گذشته به شکل محسوسی کمتر شده است.
این مدرس دانشگاه و دکترای جامعهشناسی سیاسی، افزود: «ناشران اگر وارد پلتفرمهای دیجیتال نشوند، از جریان نشر عقب خواهند ماند؛ زیرا نیاز جامعه تنها به کتاب چاپی محدود نیست و کتابهای صوتی و الکترونیکی نیز سهم قابل توجهی از بازار را به خود اختصاص دادهاند.»
به گفته عمادی، پس از طی مراحل تولید کتاب ، شامل تایپ، ویراستاری، صفحهآرایی، طراحی جلد و دریافت مجوزها، بعد میتوان درباره انتشار نسخه چاپی یا دیجیتال تصمیم گرفت.
وی ادامه داد: «انتشار کتاب در اپلیکیشنها علاوه بر کاهش هزینهها، امکان کسب درآمد بیشتر برای نویسنده و ناشر را نیز فراهم میکند.»
با این حال، عمادی با استناد به تجربه خود در انتشارات نگارستان ادب، استقبال از کتابهای کاغذی را همچنان بیشتر دانست و گفت: «اگرچه نسل جوان گرایش بیشتری به کتابهای صوتی و الکترونیکی دارد، اما بسیاری از مخاطبان، بهویژه افراد مسن، هنوز کتاب چاپی را ترجیح میدهند. به همین دلیل در سالهای اخیر برای رفاه این گروه، کتابها با فونت درشتتر منتشر شدهاند.»
او همچنین هشدار داد: «در فضای رقابت برای تولید سریع محتوا، نباید کیفیت فدای سرعت شود. ناشران علاوه بر تنوع فرمتهای انتشار، باید بر حفظ استانداردهای محتوایی و ارتقای سلیقه مطالعاتی مخاطبان نیز تمرکز کنند.»
این مدرس دانشگاه رعایت حقوق مؤلفان و مترجمان در فضای مجازی را نیز ضروری دانست و افزود: «انتشار غیرقانونی کتابها در شبکههای اجتماعی و سایتهای متفرقه، حقوق پدیدآورندگان را تضییع میکند و فرهنگ خرید قانونی کتابهای دیجیتال باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.»
عمادی در پایان تأکید کرد: «صنعت نشر ایران امروز در نقطه عطف گذار از نشر سنتی به نشر دیجیتال و صوتی قرار دارد. این تغییر تنها جابهجایی یک فرمت نیست، بلکه بازتابی از تغییر سبک زندگی و شیوه دسترسی مردم به دانش و مطالعه است.»
به گزارش شهر مردم ، با وجود گسترش کتابهای دیجیتال و صوتی و استقبال روزافزون از آنها، به نظر میرسد آینده مطالعه نه در حذف کتابهای کاغذی، بلکه در همزیستی این قالبها رقم خواهد خورد. هر یک از این شیوهها، بسته به نیاز، هدف و سبک زندگی مخاطبان، کارکرد و مزایای خاص خود را دارند. آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، حفظ و تقویت فرهنگ مطالعه است؛ چرا که فارغ از کاغذی، دیجیتال یا صوتی بودن کتاب، افزایش سرانه مطالعه و دسترسی آسانتر به منابع معتبر، میتواند گامی مؤثر در ارتقای آگاهی و توسعه فرهنگی جامعه باشد.



