موافقت شورای عالی حفاظت محیط‌زیست کشور با خروج بخشی از منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور و واگذاری آن برای انجام عملیات اکتشاف مواد معدنی فلزی

مدیرکل صمت فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» درباره صدور مجوز معدن‌کاوی در منطقه حفاظت‌شده:

صدور مجوز معدن در بهرام گور خارج از اختیار استان  فارس و به‌صورت سیستمی انجام شده است،  پاسخ صفر و صدی به معدن‌کاوی راه‌حل نیست

فاطمه مقدم – شهر مردم

تولد کره‌های تازه گورخر آسیایی در پارک ملی قطرویه و منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور آغاز شده است، فصلی که هر سال برای محیط‌بانان و دوستداران حیات‌وحش که تصاویر این نوزادان را ثبت می‌کنند، زمان امیدواری به شمار می‌رود؛ در همین روزها اما خبر دیگری هم از این منطقه شنیده می‌شود که از صدور مجوزی برای فعالیت معدنی در بخشی از محدوده منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور خبر می‌دهد.

گورخر آسیایی از شاخص‌ترین گونه‌های حیات‌وحش ایران است و دشت‌های قطرویه و بهرام‌گور مهم‌ترین پناهگاه‌های باقی‌مانده برای آن به شمار می‌آیند؛ جایی که سال‌هاست برنامه‌های حفاظتی و تلاش محیط‌بانان برای نگه‌داشتن جمعیت این گونه در حال انجام است.

حجت‌الله تیموری، رئیس پارک ملی قطرویه، در گفت‌وگوی اخیر خود با ایسنا تولد کره‌های گور آسیایی در این زیستگاه را نشانه‌ای از پایداری نسبی منطقه و نتیجه مراقبت‌های محیط‌بانان خوانده و با این حال تأکید کرده است هر فعالیتی که آرامش زیستگاه را برهم بزند، می‌تواند بر امنیت این گونه در فصل زایش اثر بگذارد.

ماجرای صدور مجوز معدن‌کاوی در منطقه حفاظت‌شده بهرام گور از آنجا آغاز شد که شورای عالی محیط‌زیست با خروج بخشی از محدوده این منطقه حفاظت‌شده و واگذاری آن برای یک فعالیت معدنی موافقت کرد و در حالی که بسیاری از درخواست‌های معدنی در محدوده‌های حفاظت‌شده به دلیل ملاحظات زیست‌محیطی با پاسخ منفی مواجه می‌شوند، این‌بار شورای عالی حفاظت محیط‌زیست کشور با خروج بخشی از منطقه حفاظت‌شده بهرام‌گور و واگذاری آن برای انجام عملیات اکتشاف مواد معدنی فلزی موافقت کرده است؛ اقدامی که گفته می‌شود در چارچوب فعالیت‌های اکتشاف ذخایر فلزی و مطالعات زمین‌شناسی مرتبط با عناصر فلزی صورت خواهد گرفت.

منطقه بهرام‌گور در شرق استان فارس یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حیات‌وحش کشور است؛ جایی که علاوه بر گور ایرانی، گونه‌هایی چون جبیر، قوچ و میش، کاراکال، کفتار، گرگ و انواع پرندگان بومی و مهاجر زندگی می‌کنند.

برخی فعالان محیط‌زیست در گفت‌وگو با «شهر مردم» هشدار داده‌اند که توسعه فعالیت‌های معدنی در چنین مناطقی می‌تواند با ساخت جاده‌های دسترسی، افزایش رفت‌وآمد ماشین‌آلات، آلودگی صوتی و تخریب پوشش گیاهی، امنیت زیستگاه را بر هم بزند و بر جمعیت گونه‌های جانوری اثر بگذارد و در مقابل، شماری از فعالان محیط‌زیست خواستار انتشار جزئیات مطالعات کارشناسی و ارزیابی‌های زیست‌محیطی این تصمیم شده‌اند؛ آن‌ها می‌پرسند با توجه به وجود ذخایر معدنی در محدوده بهرام‌گور، آیا این تصمیم تنها یک مورد استثنایی است یا می‌تواند زمینه درخواست‌های مشابه در آینده را فراهم کند.

تقابل میان معدن و محیط‌زیست نگاه درستی نیست

مدیرکل سازمان صنعت، معدن و تجارت استان فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به صدور پروانه بهره‌برداری معدنی در بخشی از منطقه بهرام گور اظهار کرد: این مجوز با اخذ تأییدیه‌های لازم از سازمان حفاظت محیط‌زیست کشور صادر شده و پروانه مربوطه نیز در چارچوب ضوابط و مقررات سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) در حال طی مراحل نهایی صدور است، این محدوده معدنی در حال حاضر در مرحله اکتشاف قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود پروانه بهره‌برداری پس از تکمیل فرآیندهای قانونی، تا هفته آینده صادر شود.

کریم مجرب با اشاره به دخیل نبودن اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت استان فارس در صدور مجوز تأسیس معدن در منطقه حفاظت‌شده بهرام گور بیان کرد: مدتی است که فرآیند صدور مجوزها در کشور به‌صورت سامانه‌ای انجام می‌شود و تصمیم‌گیری درباره صدور مجوزهای معدنی دیگر مبتنی بر تصمیم شخصی یا در اختیار اداره‌کل صمت فارس نیست، بلکه این فرآیند به شکل سیستمی انجام شده است و تمامی مراحل از ثبت تقاضا تا صدور مجوز به‌صورت مکتوب و در بستر سامانه ثبت و پیگیری می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه مناطق شمال، شمال‌غرب و شمال‌شرق استان فارس از ظرفیت و استعداد قابل توجهی برای فعالیت‌های معدنی برخوردارند، ادامه داد: اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت استان در زمان بررسی و صدور مجوز نیز استعلام‌های لازم را به‌صورت سیستمی از دستگاه‌های ذی‌ربط دریافت می‌کند و در صورتی که این دستگاه‌ها پاسخ مثبت ارائه نکنند، امکان صدور مجوز وجود نخواهد داشت.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان فارس با بیان اینکه از ملاحظات و شرایط در نظر گرفته‌شده برای صدور مجوز معدن‌کاوی در منطقه حفاظت‌شده بهرام گور اطلاعی ندارد، خاطرنشان کرد: این فرآیند در تهران تصمیم‌گیری شده است و ما از جزئیات ملاحظات اعمال‌شده آگاه نیستیم؛ در عین حال، اگر برای مجوزی که استعلام‌های آن از سازمان‌ها و دستگاه‌های ذی‌ربط به‌صورت مثبت اخذ شده است، اداره‌کل صمت فارس از صدور مجوز خودداری کند، مصداق ترک فعل خواهد بود.

مجرب در پاسخ به این سؤال که آیا واگذاری این معدن یک مورد استثنایی بوده است یا می‌تواند مبنایی برای بررسی درخواست‌های آتی معدن‌کاوی در این منطقه حفاظت‌شده باشد، گفت: درخواست‌های متعددی برای اخذ مجوز معدن‌کاوی در این محدوده به دلیل مخالفت سازمان حفاظت محیط‌زیست رد شده است، با این حال، یک واقعیت وجود دارد و آن اینکه در همه جای دنیا، در فرآیند صدور مجوزهای معدنی، صرف وجود پوشش گیاهی در یک منطقه به معنای رد قطعی درخواست نیست؛ اتفاقی که در کشور ما به‌کرات رخ می‌دهد و آنچه اهمیت دارد، اخذ تعهدات لازم از سرمایه‌گذار برای به حداقل رساندن میزان تخریب و همچنین تعهد به احیا و بازگرداندن محدوده بهره‌برداری‌شده به شرایط نزدیک به وضعیت اولیه پس از پایان فعالیت معدنی است.

وی به این سؤال که چه تضمینی وجود دارد که این موافقت موجب گسترش درخواست‌های معدنی در سایر بخش‌های منطقه بهرام گور نشود، پاسخ داد: تضمین اول این است که اگر درخواستی برای فعالیت معدنی تأییدیه و استعلام مثبت سازمان حفاظت محیط‌زیست را نداشته باشد، هیچ مجوزی برای آن صادر نخواهد شد؛ علاوه بر این، قانون نیز مهم‌ترین تضمین در این زمینه است و ما در اداره‌کل صمت هیچ انگیزه‌ای نداریم که در ازای تخریب محیط‌زیست اقدام به ایجاد معدن کنیم و اساساً طرح چنین تقابلی نادرست است.

بدون ثروت‌آفرینی، حفاظت از محیط‌زیست ممکن نیست، چنانکه تاکنون نیز نبوده است

مجرب در ادامه با تأکید بر اینکه ثروت‌آفرینی و توسعه در کشور نباید متوقف شود، افزود: زمانی که ثروت‌آفرینی در جامعه شکل می‌گیرد، مردمی که از تأمین نیازهای اولیه زندگی خود عبور کرده‌اند، خود به حافظان محیط‌زیست تبدیل می‌شوند؛ طی سال‌های گذشته تخریب‌های زیادی در محیط‌زیست کشور رخ داده است که نه سازمان حفاظت محیط‌زیست و نه سایر دستگاه‌ها نتوانسته‌اند به‌طور کامل از آن جلوگیری کنند، چراکه بخش قابل توجهی از این تخریب‌ها ناشی از فشارها و نیازهای شدید اقتصادی بوده است و به همین دلیل، مسئله محیط‌زیست موضوعی پیچیده است و حفاظت از آن تنها از طریق مدیریت صحیح و متوازن امکان‌پذیر خواهد بود.

وی ادامه داد: به اعتقاد من، با توجه به اینکه انگیزه‌های فعالیت‌های اقتصادی قوی است، بهترین راهکار انجام این فعالیت‌ها به‌صورت تخصصی و در چارچوب قانون است، اینکه به‌سادگی به همه درخواست‌های معدن‌کاوی پاسخ مثبت یا منفی داده شود، کار آسانی است، اما هر یک از این تصمیم‌ها باید با در نظر گرفتن الزامات حفظ محیط‌زیست و صیانت از میراث فرهنگی، در کنار تولید ثروت، اتخاذ شود؛ رویکردی که در بسیاری از کشورهای جهان به‌صورت متعارف در حال اجراست.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان فارس توضیح داد: در همین شهر شیراز، برخی مخالفت‌ها که در ظاهر با رویکردهای محیط‌زیستی مطرح می‌شوند، اما در عمل می‌توانند پیامدهای ضد‌محیط‌زیستی داشته باشند، در حال شکل‌گیری است؛ از جمله تلاش برای انتقال معادن شن و ماسه و سیمان از شمال‌غرب به شرق شهر با هدف جلوگیری از تخریب‌های زیست‌محیطی، این در حالی است که به دلیل وزن بالای ذرات، گرد و غبار ناشی از شن، ماسه و سیمان در شرایط اقلیمی شیراز حداکثر تا حدود سه کیلومتر جابه‌جا می‌شود و عملاً انتقالی به سمت شهر شیراز صورت نمی‌گیرد. مسئله اصلی آن است که اراضی شمال‌غرب شیراز افزایش قیمت داشته است و برخی به دنبال آن هستند که با برچیدن معادن، این زمین‌ها را به‌صورت قطعه‌بندی‌شده در قالب باغ‌شهر یا آپارتمان عرضه کنند.

مجرب در ادامه خاطرنشان کرد: ما طرفدار توسعه پایدار هستیم؛ توسعه‌ای که با حفظ منابع طبیعی و صیانت از میراث فرهنگی همراه باشد، اگر توسعه‌ای حتی منجر به آسیب جزئی به محیط‌زیست شود، قطعاً باید در کنار آن جبران خسارت و اجرای برنامه‌های مشخص محیط‌زیستی پیش‌بینی شود؛ ارتباط ما با دستگاه‌های مرتبط از جمله محیط‌زیست، منابع طبیعی و میراث فرهنگی استان فارس نیز مثبت است.

گفتنی است «شهر مردم» در روزهای آینده با مسئولان محیط‌زیست استان درباره روند صدور این مجوز، استعلام‌ها و تدابیری که برای جلوگیری از آسیب به زیستگاه‌های حیات‌وحش در نظر گرفته شده و اینکه چگونه می‌توان اطمینان داد یک موافقت موردی، به ایجاد مطالبه برای سایر متقاضیان معدن‌کاوی و افزایش فشار بر زیستگاه‌های حساس این منطقه منجر نخواهد شد، گفت‌وگو خواهد کرد