مدیر پایگاه ساسانی در گفت‌وگو با «شهر مردم» مطرح کرد:

در این مرحله هیچ مداخله کلیدی بر روی مجسمه شاپور انجام نخواهد شد

مرمت مجسمه شاپور پس از مطالعات و تصویب مراجع فنی انجام می‌شود

فاطمه مقدم – شهر مردم

خبر آغاز مرحله نخست طرح حفاظت و ساماندهی مجسمه شاپور اول ساسانی در غار شاپور تنگ چوگان، پس از حدود هفت دهه از آخرین اقدام جدی حفاظتی بر این پیکره، در حالی منتشر شد که منتقدان از منتشر نشدن طرح مرمت و نام مرمتگاران این اثر فاخر جهانی انتقاد کردند و خواستار شفاف‌سازی در خصوص انتشار طرح مرمت و ترکیب تیم تخصصی پروژه شدند؛ چیزی که به گفته منتقدان رویه معمول در دنیاست.

برخی فعلان میراث فرهنگی و مرمتگران در واکنش به آغاز این پروژه، پرسیده‌اند که آیا پیش از ورود به مرحله اجرایی، مطالعات تخصصی و آنالیزهای لازم درباره جنس و ویژگی‌های سنگ پیکره انجام شده و آیا طرح مصوب حفاظت و مرمت برای آن تهیه شده است یا خیر؟! از نگاه این متخصصان، میان تجربه اجرایی در مرمت و مرمت مبتنی بر مطالعات علمی و پژوهشی تفاوت وجود دارد و برای اثری با اهمیت و حساسیت مجسمه شاپور، انتخاب روش و مواد باید بر پایه مطالعات و آزمون‌های تخصصی انجام شود.

مدیر پایگاه منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» با تأکید بر اینکه تیترهایی که در رسانه‌ها و فضای مجازی از «مرمت مجسمه شاپور» خبر می‌دهند، دقیق نیستند، گفت: در مرحله نخست این پروژه هیچ‌گونه مداخله‌ای روی خود سنگ پیکره انجام نخواهد شد و همان‌طور که دغدغه‌مندان و متخصصان حوزه مرمت نیز مطرح کرده‌اند، هنوز هیچ طرح مصوب مرمتی برای مجسمه شاپور تهیه و تأیید نشده است؛ در این مرحله تنها حفاظت تخصصی از این پیکره تاریخی در دستور کار قرار دارد.

افشین ابراهیمی افزود: در این مرحله که تأکید می‌کنم مرحله نخست طرح است، تنها طرح حفاظت و ساماندهی مجسمه شاپور اول ساسانی اجرا می‌شود و در حال حاضر نیز در حال تجهیز کارگاه هستیم تا مستندسازی دقیق و علمی پیکره با استفاده از فتوگرامتری برد کوتاه و بلند، پهپاد و دوربین انجام شود و آخرین وضعیت آسیب‌های پیکره شناسایی شود، که این مطالعات و مستندسازی، بستر لازم برای تهیه طرح کلی حفاظت از اثر را فراهم خواهد کرد.

وی با اشاره به وضعیت قرارگیری فعلی پیکره ادامه داد: مجسمه شاپور آخرین بار در دوره پهلوی دوم سرپا شده و برای آن پایه‌هایی سیمانی ایجاد شده است و در آن زمان، پیکره دقیقاً روی کفش‌های باقی‌مانده از وضعیت اولیه خود قرار نگرفته است و حدود ۲۵ سانتی‌متر فاصله میان پیکره و بخش‌های باقی‌مانده وجود دارد.

ابراهیمی خاطرنشان کرد: بر همین اساس، در حال بررسی دو گزینه هستیم؛ یکی حفاظت در محل و دیگری برداشتن پیکره و جابه‌جایی مختصر و قرار دادن آن بر جای اصلی خود؛ هنوز درباره اجرای هر یک از این دو گزینه تصمیم نهایی گرفته نشده و پژوهش و بررسی‌های لازم درباره هر دو روش در حال انجام است.

مدیر پایگاه منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس تأکید کرد: در نهایت، پس از انجام مطالعات، نظر شورای فنی اداره‌کل میراث فرهنگی فارس و کمیته فنی پایگاه‌های میراث فرهنگی کشور مبنای تصمیم‌گیری خواهد بود؛ در مرحله فعلی هیچ‌گونه مداخله‌ای در خود مجسمه انجام نمی‌شود و خروجی این مطالعات و پژوهش‌ها، در ادامه به تهیه طرح مرمت اثر منجر خواهد شد.

داربست مجسمه شاپور برای بررسی دقیق‌تر آسیب‌هاست، نه آغاز مرمت

در این میان، نام سیروس زارع نیز از سوی این منتقدان به عنوان مرمتکار مطرح شده است، با این استدلال که مهارت او مرمت تجربی است و بیشتر در پروژه‌های مرمت تخت‌جمشید بوده است و نمی‌توان بدون انجام مطالعات اختصاصی، تجربه مرمت یک اثر سنگی را عیناً به پیکره شاپور تعمیم داد.

ابراهیمی در پاسخ به این انتقاد گفت: سیروس زارع در این مرحله تنها مسئول ایجاد داربست فنی و تخصصی در اطراف مجسمه است و در زمینه داربست‌بندی برای آثار تاریخی، از جمله در کورنگون، تجربه دارد؛ ایجاد این داربست حفاظتی و فنی، امکان بررسی دقیق‌تر آسیب‌های پیکره را برای کارشناسان مرمت فراهم می‌کند و قرار نیست که «زارع »بدون طرح مرمتی، مداخله‌ای در پیکره سنگی شاپور انجام دهد.

وی درباره دیگر اقدامات این مرحله نیز توضیح داد: ایجاد حفاظ شفاف پلی‌کربناتی در اطراف مجسمه با فاصله‌ای مناسب و ایمن، با هدف جلوگیری از دسترسی مستقیم بازدیدکنندگان و لمس پیکره انجام می‌شود؛ علاوه بر این، قطعاتی که از بخش‌هایی از پیکره جدا و در اطراف آن پراکنده شده‌اند، ساماندهی خواهند شد و در این مرحله تنها وصالی قطعات جداشده انجام می‌شود و در مجموع، در مرحله نخست حفاظت و ساماندهی، هیچ‌گونه مداخله‌ای در سنگ اصلی پیکره انجام نخواهد شد.

ابراهیمی با تأکید بر اینکه این پروژه، حفاظت تخصصی و اضطراری از مجسمه شاپور است، افزود: پس از گذشت حدود هفت دهه از برپایی مجدد این پیکره در اوایل دوره پهلوی دوم، اکنون این حفاظت با اعتبار 2 میلیارد تومان از محل منابع نفت و منابع استانی در حال اجراست؛ اجرای این مرحله حدود سه ماه زمان خواهد برد و اکنون فرصت مناسبی است تا این اثر تاریخی مورد توجه و حفاظت جدی قرار گیرد.

مدیر پایگاه منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس ادامه داد: پس از پایان مرحله حفاظت تخصصی و اضطراری، فرایند تهیه طرح مرمت آغاز خواهد شد و در فاز دوم نیز اعضای تیم مرمت پس از تعیین، معرفی خواهند شد؛ تعداد زیادی از مرمتگران حرفه‌ای و متخصص برای کار روی این اثر مهم و حساس علاقه‌مند هستند، اما در حال حاضر تیم مرمت نهایی نشده است.

وی تأکید کرد: تیم مرمت در فاز بعدی از میان متخصصان و مرمتگران علمی حوزه سنگ انتخاب خواهد شد و طرح مرمت نیز بر اساس مستندسازی و بررسی آسیب‌های پیکره تهیه و پس از تصویب مراجع فنی، وارد مرحله اجرا خواهد شد.

پنج پروژه حفاظتی با اعتبارات نفت در محور ساسانی فارس اجرا می‌شود

ابراهیمی در ادامه با اشاره به اجرای چند پروژه حفاظتی در محور ساسانی فارس گفت: با استفاده از مانده اعتبارات نفت و با پشتوانه اداره‌کل میراث فرهنگی استان، پنج پروژه در دستور کار قرار گرفته است که برای همه آنها پیمانکار تعیین شده است و عملیات اجرایی آنها آغاز خواهد شد.

وی افزود: این پروژه‌ها شامل مرمت استحفاظی قلعه دختر، مرمت‌های اضطراری کاخ اردشیر فیروزآباد، اجرای پروژه حفاظتی در شهر گور، ساماندهی و اقدامات حفاظتی اضطراری در شهر تاریخی بیشاپور و حفاظت و ساماندهی مجسمه شاپور است؛ البته درباره مجسمه شاپور پیمانکار فقط کارهای حفاظتی را انجام می‌دهد که ذکر شد.

مدیر پایگاه ساسانی فارس درباره پروژه شهر گور نیز تصریح کرد: در این محوطه، یک ترانشه آرامگاهی وجود دارد که برای حفاظت از نقاشی‌های آن، پوشش حفاظتی جدیدی اجرا خواهد شد؛ این پوشش پس از حدود ۲۰ سال جایگزین پوشش موجود می‌شود و با طراحی حفاظتی مناسب، شرایط بهتری برای حفاظت از آثار داخل ترانشه فراهم خواهد کرد و در چارچوب این پروژه، پیرامون ترانشه آرامگاه نیز با پوشش شیشه‌ای محصور و حفاظت خواهد شد، که عملیات اجرایی آن از همین هفته آغاز می‌شود.