اجرای طرح قاضی در مدارس کشور در کنار حمایت‌ها، با برخی نقدها نیز روبه‌رو بوده است و برخی کارشناسان پرورشی معتقدند حضور نهاد قضایی در فضای مدرسه ممکن است به‌طور ناخواسته فضای آموزشی را از حالت تربیتی و گفت‌وگومحور به سمت فضایی کنترلی یا ارعابی سوق دهد؛ در مقابل، گروهی دیگر تأکید می‌کنند اگر آموزش حقوقی صرفاً به بیان پیامدهای قانونی رفتارها محدود شود، ممکن است به‌جای پیشگیری مؤثر، بیشتر جنبه هشداردهنده پیدا کند

معاون پرورشی و فرهنگی اداره‌کل آموزش و پرورش استان فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم»:

هدف طرح «قاضی در مدرسه» ترساندن دانش‌آموزان از مجازات نیست ، در این طرح بچه‌ها با برخی جرایم چون جرایم اینترنتی و قانون‌مداری آشنا می‌شوند 

فاطمه مقدم – شهر مردم

طرح «قاضی در مدرسه» در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از برنامه‌های مشترک آموزش‌وپرورش و دستگاه قضایی با هدف افزایش آگاهی حقوقی دانش‌آموزان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در تمامی استان‌های کشور در حال اجراست و در فارس نیز طبق اعلام مدیرکل آموزش‌وپرورش استان فارس، طرح قاضی در مدرسه تاکنون در ۲۲۶ مدرسه استان اجرا شده است. در این طرح، قضات یا کارشناسان حقوقی با حضور در مدارس درباره موضوعاتی مانند مهارت‌های شهروندی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، قوانین و پیامدهای رفتارهای پرخطر با دانش‌آموزان گفت‌وگو می‌کنند؛ ایده ارتباط مستقیم دانش‌آموزان با نظام قضایی البته محدود به ایران نیست و در کشورهایی مانند آمریکا، بریتانیا و ایتالیا نیز برنامه‌هایی برای آشنایی نسل جوان با مفاهیم حقوقی و ساختار دادگستری اجرا می‌شود، هرچند اهداف و شیوه‌های اجرای آن در کشورها متفاوت است. در این کشورها قضات یا حقوقدانان با حضور در مدارس، درباره قانون اساسی، حقوق شهروندی، روند دادرسی و نقش دادگاه‌ها با دانش‌آموزان گفت‌وگو می‌کنند.

اجرای طرح قاضی در مدارس کشور در کنار حمایت‌ها، با برخی نقدها نیز روبه‌رو بوده است و برخی کارشناسان پرورشی معتقدند حضور نهاد قضایی در فضای مدرسه ممکن است به‌طور ناخواسته فضای آموزشی را از حالت تربیتی و گفت‌وگومحور به سمت فضایی کنترلی یا ارعابی سوق دهد؛ در مقابل، گروهی دیگر تأکید می‌کنند اگر آموزش حقوقی صرفاً به بیان پیامدهای قانونی رفتارها محدود شود، ممکن است به‌جای پیشگیری مؤثر، بیشتر جنبه هشداردهنده پیدا کند؛ در حالی که دانش‌آموزان در کنار آگاهی حقوقی، به آموزش مهارت‌های زندگی، مشاوره و حمایت‌های روانی نیز نیاز دارند، در همین زمینه با خداکرم فلاحی، معاون پرورشی و فرهنگی اداره‌کل آموزش‌وپرورش فارس، گفت‌وگو کرده‌ایم.

معاون پرورشی و فرهنگی اداره‌کل آموزش و پرورش استان فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به اینکه دو سال است که طرح قاضی در مدرسه در مقاطع متوسطه اول اجرا می‌شود، گفت: امسال قصد توسعه این طرح به همراه طرح دیگری را با همکاری دادگستری فارس در سراسر مدارس استان داریم.

خداکرم فلاحی اظهار کرد: این طرح با هدف آموزش مهارت‌های شهروندی، تقویت فرهنگ قانون‌مداری و مسئولیت‌پذیری، ارتقای پایبندی دانش‌آموزان به قوانین و مقررات و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، به‌ویژه جرایم اینترنتی، اجرا شده است.

وی با اشاره به اینکه اگر آگاه‌سازی درباره قوانین از سنین پایین به دانش‌آموزان ارائه شود، این موضوع به نهادینه شدن قانون‌مداری در میان شهروندان کمک می‌کند، بیان کرد: به همین دلیل قضات در مدارس و زیر نظر معاونت پرورشی و فرهنگی اداره‌کل آموزش‌وپرورش و با نظارت اجرایی معاونان آموزشی مدارس حضور پیدا می‌کنند و کلاس‌های آموزشی در زمینه آسیب‌های اجتماعی، جرایم فضای مجازی، مصرف مواد و سایر رفتارهای پرخطر برگزار می‌کنند.

معاون پرورشی در پاسخ به این سوال که آیا حضور افرادی از نهاد قضایی در مدرسه فضای آموزشی را به سمت رویکردهای امنیتی نمی‌برد، متذکر شد: اصلاً بحث آموزش‌ها آنقدر بر جرم بودن رفتارها و مجازات‌ها متمرکز نیست، بلکه بیشتر بر رفتارهای مدنی متمرکز است و هدفش ترویج فرهنگ و قانون‌مداری است.

وی توضیح داد: اجرای طرح «همیار پلیس» در مدارس باعث شد آمار جرایم و تخلفات رانندگی به‌طور قابل توجهی کاهش پیدا کند؛ با همین نگاه، ما قضاتی را به مدارس دعوت می‌کنیم که در حوزه آموزش تجربه دارند و در زمینه آموزش نیز فعالیت کرده‌اند و این قضات تلاش می‌کنند فضایی صمیمی، دوستانه و گفت‌وگومحور با دانش‌آموزان ایجاد کنند و اصلاً فضا به سمت امنیتی شدن یا رعب‌آفرینی و نگرانی از مجازات‌های قانونی نمی‌رود.

معاون پرورشی آموزش‌وپرورش فارس مطرح کرد: با توجه به اینکه ریشه بسیاری از آسیب‌های اجتماعی در مشکلات خانوادگی است، ما طرح قاضی در مدرسه را در سه سطح اجرا می‌کنیم؛ در کنار جلساتی که برای دانش‌آموزان برگزار می‌شود، نشست‌هایی نیز برای اولیا در نظر گرفته‌ایم تا آنان نیز با این مباحث آشنا شوند، در این جلسات به‌ویژه درباره جرایم اینترنتی به والدین آموزش داده می‌شود تا بدانند برخی فعالیت‌های فرزندانشان در فضای مجازی ممکن است جنبه مجرمانه و عواقب قانونی به دنبال داشته باشد؛ بنابراین آگاهی و هوشیاری خانواده‌ها نسبت به فعالیت فرزندان در فضای مجازی افزایش پیدا کند و برخی قوانین مرتبط نیز برای والدین تشریح می‌شود.

فلاحی افزود: از سوی دیگر، این آموزش‌ها برای اولیای مدارس و کادر آموزشی نیز توسط قضات برگزار می‌شود که این بخش با هدف آشنایی مدیران و معلمان با قانون حمایت از اطفال و نوجوانان اجرا خواهد شد؛ چرا که در بسیاری از موارد همکاران ما در مدارس آشنایی کافی با این قانون ندارند و تشریح این قوانین به آنان یادآوری می‌کند که حتی به عنوان مدیر یا معلم نیز باید حقوق دانش‌آموزان را رعایت کنند و بدانند در صورت کوتاهی یا تخلف، قانون می‌تواند با آن‌ها برخورد کند.

وی خاطرنشان کرد: نکته جالب این است که دانش‌آموزان از این برنامه استقبال خوبی کرده‌اند و قضات نیز ارتباط مناسبی با آن‌ها برقرار می‌کنند و کلاس‌ها را به‌صورت گفت‌وگومحور پیش می‌برند؛ همچنین قضاتی برای این برنامه انتخاب می‌شوند که تجربه کار با دانش‌آموزان را داشته باشند.

فلاحی یادآور شد: مدیران مدارس، معاونان پرورشی و مسئولان حوزه مشاوره اداره‌کل نیز در این جلسات حضور دارند تا آموزش‌ها متناسب با سن دانش‌آموزان ارائه شود.

به گفته او، ارزیابی‌های انجام‌شده از اجرای محدود طرح قاضی در مدرسه نیز نشان می‌دهد این طرح نتایج مثبتی به همراه داشته است.

معاون پرورشی آموزش‌وپرورش فارس درباره آینده اجرای طرح قاضی در مدرسه تاکید کرد: بنا داریم این طرح را گسترش دهیم و در کنار آن، طرح «صلح‌یار در مدارس» نیز از دیگر برنامه‌هایی است که با همکاری دادگستری استان در مدارس فارس آغاز شده، هرچند هنوز به‌طور گسترده اجرا نشده است؛ این طرح با هدف ترویج فرهنگ گفت‌وگو، سازش و حل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها در میان دانش‌آموزان و با محوریت بسیج دانش‌آموزی اجرا می‌شود.

فلاحی توضیح داد: در قالب طرح صلح‌یار، دانش‌آموزان آموزش‌هایی می‌بینند و با تمرین‌هایی که انجام می‌دهند، به اولیای مدرسه کمک می‌کنند تا اختلافات میان همکلاسی‌ها و دوستانشان را به شیوه‌ای کدخدامنشانه و از راه گفت‌وگو حل‌وفصل کنند، این کار به دانش‌آموزان نوعی هویت و نقش اجتماعی می‌دهد؛ صلح‌یاران همچنین از طریق اجرای نمایش، تهیه پوستر، برگزاری مسابقه‌هایی با موضوع پیام‌های دوستانه و برنامه‌های مشابه تلاش می‌کنند تا فرهنگ حل مسالمت‌آمیز اختلافات را میان دیگر دانش‌آموزان ترویج دهند.

وی با اشاره به اینکه این طرح چند سالی است در مدارس استان و در مقطع متوسطه دوم اجرا می‌شد، ادامه داد: اما اجرای آن محدود بود و امسال در نظر داریم آن را به‌عنوان یک تشکل جدید در همه مدارس تعریف کنیم تا دانش‌آموزی که در این تشکل فعالیت می‌کند، اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا کند و هویت اجتماعی بگیرد؛ این طرح نیز با همکاری اعضای دادگستری فارس و از طریق آموزش مربیان پرورشی اجرا می‌شود.

فلاحی تاکید کرد: ما به دنبال این هستیم که در سال آینده هر دانش‌آموز دست‌کم در یک تشکل دانش‌آموزی عضویت داشته باشد و به فعالیت تربیتی، فرهنگی یا اجتماعی بپردازد، تشکل صلح‌یار در مدارس نیز یکی از همین تشکل‌هاست که با همکاری دادگستری در مدارس فارس به‌صورت گسترده اجرا خواهد شد؛ البته هر دو طرحی که تاکنون ارزیابی کرده‌ایم، بازخوردهای خوبی از سوی دانش‌آموزان داشته‌اند.