حمیدرضا الوند روز چهارشنبه در گفت‌وگو با خبرنگار گروه جامعه ایرنا، افزود: سالانه حدود ۶۰۰ نفر از فرزندان بهزیستی از سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی ترخیص و وارد زندگی مستقل می‌شوند و «مراکز آماده‌سازی» برای فرزندانی پیش‌بینی شده‌ است که در آستانه خروج از سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی هستند و قصد ورود به زندگی مستقل اجتماعی و اقتصادی را دارند؛ به بیان دیگر، این افراد از سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی ترخیص می‌شوند.

شاخص‌های خروج فرزندان واجدشرایط از مراکز بهزیستی چیست؟

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: اکنون فرایند خروج فرزندان بهزیستی از مراکز به این صورت است که کمیته‌ای در سطح استان تشکیل می‌شود که ریاست آن بر عهده مدیرکل استان و دبیری آن با معاون سلامت اجتماعی است. اعضای این کمیته شامل کارشناس حقوقی، کارشناس مسئول حوزه شبه‌خانواده، مددکار مربوط به همان فرد و روان‌شناس مرتبط هستند. این کمیته پرونده افراد را بررسی می‌کند و بر اساس ضوابط، تصمیم می‌گیرد که آیا فرد شرایط خروج از سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی و ورود به زندگی مستقل را دارد یا نه.

الوند تصریح کرد: شاخص‌های خروج متفاوت است؛ برای نمونه، ازدواج دختران از جمله شاخص‌های خروج محسوب می‌شود. همچنین پسران و دخترانی که دانشجو هستند و قصد تشکیل زندگی نیمه‌مستقل دارند، از سیستم مراقبت شبانه‌روزی خارج می‌شوند و به مرکزی دیگر یا خوابگاه دانشجویی منتقل می‌شوند. برخی دیگر از فرزندان نیز به اشتغال مناسب دست یافته‌اند و با داشتن درآمد و رسیدن به سن بالاتر، شرایط خروج از چرخه مراقبت‌های شبانه‌روزی را پیدا می‌کنند. در تمام این موارد، پرونده در کمیته بررسی و سپس درباره شرایط و توانایی فرد برای زندگی مستقل تصمیم‌گیری می‌شود.

هدف از راه‌اندازی خانه‌های آماده‌سازی چیست؟

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: هدف از راه‌اندازی خانه‌های آماده‌سازی فرزندان بهزیستی آن است که به‌جای ترخیص ناگهانی فرزندان مراکز شبه خانواده و ورود مستقیم به زندگی مستقل، افراد ابتدا یک دوره زندگی نیمه‌مستقل را با نظارت مددکار تجربه کنند.

الوند تاکید کرد: به این علت خانه‌های آماده‌سازی فرزندان بهزیستی برای ورود به زندگی مستقل ایجاد شده است تا اگر فرزند دارای شغل و درآمد وارد کمیته ترخیص شد، بتواند از مراکز شبانه‌روزی خارج شود. تجربه نشان داده است که صرف داشتن شغل و درآمد به معنای آمادگی کامل برای زندگی مستقل نیست. فردی که تاکنون تجربه زیست مستقل نداشته، حتی با وجود اشتغال و درآمد، ممکن است در نخستین مواجهه با زندگی مستقل دچار اضطراب و نگرانی شود؛ زیرا نه در فرهنگ ملی ما چنین انتقال ناگهانی جایگاه تثبیت‌شده‌ای دارد و نه فرد تجربه‌ای پیشین از مدیریت کامل زندگی شخصی خود داشته است.

وی اضافه کرد: ورود مستقیم به زندگی مستقل، با توجه به پیچیدگی‌های اجتماعی و اقتصادی، می‌تواند تنش‌زا باشد. بر همین اساس، خانه‌هایی با عنوان «خانه آماده‌سازی» ایجاد شده است. چنانچه فرد در کمیته، تمام شاخص‌های لازم برای زندگی مستقل را احراز کند و خروج وی از سیستم مراقبت‌های شبانه‌روزی تایید شود، پیش از تشکیل زندگی مستقل، وارد یکی از این خانه‌های آماده‌سازی می‌شود.

ساختار خانه‌های آماده‌سازی فرزندان بهزیستی چگونه است؟

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: در هر خانه، سه تا حداکثر پنج نفر از فرزندان با تفکیک جنسیتی، اسکان می‌یابند که بهترین حالت آن اسکان سه نفر است. این افراد همگی شاغل و دارای درآمد هستند و شرایط زندگی مستقل را احراز کرده‌اند.

الوند افزود: در این خانه‌ها دیگر مربی علوم تربیتی مقیم، روان‌شناس یا مددکار مستقر حضور ندارد؛ زیرا ساکنان، صبح‌ها به محل کار خود می‌روند و پس از بازگشت، امور خانه را خود مدیریت می‌کنند. پخت‌وپز، نظافت، پرداخت هزینه‌های روزمره، مدیریت مخارج و سایر امور داخلی و بیرونی منزل بر عهده خود آنان است. در واقع، این دوره فرصتی برای تمرین عملی زندگی مستقل است.

وی یادآور شد: با این وجود، بر وضعیت هر سه تا پنج خانه آماده‌سازی، یک مددکار حرفه‌ای نظارت دارد. این مددکار مشکلات افراد را رصد می‌کند، مشاوره ارائه می‌دهد و در صورت بروز مشکل، موضوع را به اداره بهزیستی و کمیته مربوطه منعکس می‌کند تا پیش از تشدید مسائل، رسیدگی لازم انجام شود.

فرزندان تا چه زمانی در خانه‌های آماده‌سازی می‌مانند؟

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: دوره اقامت در مراکز آماده‌سازی فرزندان بهزیستی برای ورود به زندگی مستقل، ۶ ماه است و در صورت تایید کمیته زندگی مستقل، حداکثر سه ماه دیگر قابل تمدید خواهد بود؛ بنابراین، مدت حضور در این خانه‌ها به یک سال نمی‌رسد.

الوند افزود: در این بازه زمانی، افراد زندگی نیمه‌مستقل را تجربه می‌کنند، مدیریت منزل و امور روزمره را می‌آموزند و آمادگی بیشتری برای تشکیل زندگی مستقل پیدا می‌کنند تا از میزان استرس آنان کاسته شده و میزان آشنایی‌شان با فضای عمومی جامعه افزایش یابد.

وی خاطرنشان کرد: پس از پایان دوره ۶ ماهه، فرد مجدد در همان کمیته مورد بررسی قرار می‌گیرد. گزارش مددکار ناظر به همراه نظر سایر اعضای کمیته ارزیابی می‌شود و در صورت احراز آمادگی، تایید نهایی برای ورود به زندگی مستقل صادر می‌شود تا فرد با آمادگی بیشتر و تجربه‌ای عملی، مسیر جدید زندگی خود را آغاز کند.

پرداخت کمک‌هزینه زندگی مستقل در خانه‌های آماده‌سازی

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: در مرحله ورود به زندگی مستقل، کمک‌هزینه‌ای با عنوان «کمک‌هزینه زندگی مستقل» به فرد پرداخت می‌شود که رقم آن در سال جاری برای هر نفر ۳۵۰ میلیون تومان تعیین شده است. این مبلغ پس از تایید نهایی در کمیته مربوطه و هم‌زمان با آغاز زندگی مستقل به فرد اختصاص می‌یابد.

الوند افزود: در طول ۶ ماه اقامت فرزند بهزیستی در خانه‌های آماده‌سازی، هزینه‌های زندگی ساکنان فقط از محل درآمد شخصی آنان تامین نمی‌شود، بلکه از طریق کمک‌هزینه‌ای با عنوان «کمک‌هزینه دوران زندگی آماده‌سازی» به مرکزی که این شرایط را فرزندان فراهم کرده است پرداخت شده و از طریق امداد ماهانه، امور فرزندان برطرف می‌شود. این مراکز غیر دولتی هستند و از محل سرانه ماهیانه‌ای که به فرزندان اختصاص می‌یابد، امور جاری آنان مدیریت می‌شود.

وی ادامه داد: در این مدت، درآمد افراد و کمک‌هزینه زندگی مستقل آنان ذخیره می‌شود تا پس از تایید نهایی کمیته، با پشتوانه مالی مناسب وارد زندگی مستقل شوند.

برخی مراکز آماده‌سازی فرزندان بهزیستی از همین الان نیز فعالیت خود را آغاز کرده‌اند

رئیس دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی کشور گفت: برنامه راه‌اندازی مراکز آماده‌سازی فرزندان بهزیستی برای ورود به زندگی مستقل از ابتدای سال ۱۴۰۵ به‌صورت رسمی اجرایی خواهد شد؛ البته برخی استان‌ها اکنون نیز به‌صورت محدود دارای خانه‌های آماده‌سازی هستند.

الوند خاطرنشان کرد: اکنون ۳۴ خانه نیمه‌مستقل فعالیت دارند که برای به‌روزرسانی شدن برای خانه آماده‌سازی، آمادگی لازم را دارا هستند. برای نمونه، در تهران برخی مراکز از جمله «مرکز بهشت امام رضا» چنین تجربه‌ای را اجرا کرده‌ اما اجرای رسمی و قانونی این طرح از سال ۱۴۰۵ خواهد بود.

وی ادامه داد: در راه‌اندازی خانه‌های آماده‌سازی از ظرفیت بخش غیر دولتی استفاده می‌شود و اولویت با همان مرکزی است که فرد سال‌ها در آن زندگی کرده است؛ چراکه ارتباط و انطباق بیشتری با تیم مراقبتی آن مجموعه دارد. ساختار مراکز شبه خانواده و خانه‌های آماده‌سازی موجود عمدتا غیر دولتی است و اداره این مراکز نیز بر همین مبنا انجام می‌شود.