عبدالغفور مصطفایی – خبرنگار شهر مردم، ماه مبارک رمضان، علاوه بر کارکردهای معنوی، فرصتی ارزشمند برای بازنگری در سبک زندگی و اصلاح الگوی تغذیه‌ای است؛ موضوعی که دستمایه یک پژوهش علمی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز قرار گرفته است و نتایج آن از تأثیر نوع رژیم غذایی بر شاخص‌های سلامت روزه‌داران حکایت دارد.

دکتر مهدی پاسالار، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، در گفت‌وگو با روزنامه «شهر مردم» با اشاره به اجرای یک طرح پژوهشی در این دانشگاه اظهار کرد: این مطالعه با هدف بررسی تأثیر رژیم و رفتار غذایی مبتنی بر طب سنتی در مقایسه با رژیم عادی بر شاخص‌های سلامت انجام شد و یافته‌ها نشان داد روزه‌ داری اسلامی، در صورت همراهی با الگوی تغذیه‌ای صحیح، می‌تواند بر شاخص‌های آنتروپومتریک و فاکتورهای بیوشیمیایی بزرگسالان مسلمان اثرگذار باشد.

وی افزود: در این پژوهش، شاخص‌های تن‌سنجی از جمله وزن و ترکیب بدنی، همچنین برخی شاخص‌های آزمایشگاهی مرتبط با متابولیسم مورد بررسی قرار گرفت و نتایج حاکی از آن بود که نوع تغذیه در فاصله افطار تا سحر، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌گیری این تغییرات دارد.

پاسالار با اشاره به وجود نتایج متناقض در برخی مطالعات پیشین درباره تأثیر روزه‌داری بر سلامت تصریح کرد: این تناقض‌ها می‌تواند ناشی از تفاوت در کمیت، کیفیت و ترکیب وعده‌های غذایی و نیز میزان فعالیت بدنی در ماه رمضان باشد؛ عواملی که به شکل محسوسی با سایر ایام سال تفاوت دارند. به عبارت دیگر، آنچه نتایج سلامت را رقم می‌زند، تنها «روزه‌داری» نیست، بلکه مجموعه‌ای از رفتارهای تغذیه‌ای و سبک زندگی در این ماه است.

وی خاطرنشان کرد: نتایج این طرح تحقیقاتی در قالب مقاله‌ای با عنوان

“Is Islamic Fasting Effective on Anthropometric Indices and Biochemical Factors? Results from a Longitudinal Study”

منتشر شده است که به‌صورت طولی، تغییرات شاخص‌های جسمی و بیوشیمیایی را در طول ماه رمضان بررسی کرده است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با انتقاد از برخی عادات غذایی رایج در ماه رمضان گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد در میان بخشی از جامعه، گرایش به افزایش حجم غذا و تغییر کیفیت سفره به نفع مواد قندی ساده، شیرینی‌ها و چربی‌ها وجود دارد؛ در حالی که در آموزه‌های اسلامی، «امساک» به معنای کاستن از کمیت غذا و توجه به بعد معنوی روزه مورد تأکید قرار گرفته است.

وی ادامه داد: اگر روزه‌داری با رعایت اعتدال در مصرف غذا، کاهش قندهای ساده و چربی‌های ناسالم و حفظ تحرک بدنی همراه باشد، می‌تواند به بهبود شاخص‌هایی همچون وزن، شاخص توده بدنی و برخی فاکتورهای بیوشیمیایی منجر شود؛ اما افراط در مصرف غذاهای پرکالری در وعده‌های افطار و سحر، این فرصت سلامت‌محور را تضعیف می‌کند.

پاسالار با تأکید بر نقش فعالیت بدنی اظهار کرد: کاهش تحرک در ماه رمضان یکی از عوامل مهم در تغییر نتایج سلامت است. انجام فعالیت‌های بدنی سبک و منظم می‌تواند به تنظیم سوخت‌وساز بدن کمک کرده و آثار مثبت روزه‌داری را تقویت کند.

وی با بیان اینکه آموزش عمومی نقش کلیدی در بهره‌گیری صحیح از ظرفیت‌های ماه رمضان دارد، افزود: لازم است آموزش‌های کاربردی و مبتنی بر شواهد علمی برای اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای، نحوه افطار و سحر و میزان فعالیت بدنی ارائه شود تا این ماه به فرصتی مؤثر برای ارتقای شاخص‌های سلامت تبدیل شود.

این پژوهشگر همچنین پیشنهاد کرد: مطالعات چندمرکزی میان کشورهای اسلامی با هدف مقایسه الگوهای تغذیه‌ای و رفتاری در ماه رمضان انجام شود تا بتوان با داده‌های جامع‌تر، راهکارهای دقیق‌تری برای بهبود سلامت روزه‌داران ارائه داد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان اظهار کرد: این مطالعه در سال ۱۳۹۶ با همکاری جمعی از اساتید دانشگاه علوم پزشکی شیراز از جمله سید تقی حیدری، باقری لنکرانی، سید حسین اوجی، توماس رامپ، فاطمه هایون‌فر، محمد مرادی و فاطمه دریایی و با جامعه آماری روزه‌داران شهر شیراز انجام شده است. وی ابراز امیدواری کرد که نتایج این پژوهش بتواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های آموزشی و بهداشتی در ماه مبارک رمضان باشد