جلال‌الدین عرفانی ـ خبرنگار شهر مردم، تغییر فرهنگ شهروندی یک‌شبه و دو‌شبه و با سخنرانی درست نمی‌شود، بلکه یک کار علمی، فنی و تخصصی است که باید از افراد صاحب‌نظر در حوزه‌های علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و بهره بگیریم.

شهردار شیراز در آیین رونمایی از فیلم مستند «صفر» که در خصوص رساندن تولید پسماند به صفر بود، سخن می‌گفت؛ با بیان مطلب فوق گفت: این موضوع بسیار مهمی است که کمتر به آن پرداخته شده و آن‌قدر این موضوع سخت و پیچیده است که اصلاً نمی‌فهمیم و نمی‌دانیم چگونه باید این موضوع را ساده و سپس حل کنیم. این‌که ما بگوییم خیلی راحت می‌توانیم پسماند را به صفر برسانیم و بگوییم کاری ندارد، درست نیست؛ چراکه این کار سخت و بسیار پرمشقتی است. مدیریت شهری در دنیا، کشورهای توسعه‌یافته، کشورهای در حال توسعه و پیشرفته، کلاً با ما در این خصوص تفاوت دارد. امروز در شهرهای بزرگ و پیشرفته جهان دیگر دغدغه‌ی ساخت پروژه‌ی عمرانی نیست، بلکه مهم‌ترین دغدغه‌ی مدیریت شهری در شهرهای مدرن و کلان‌شهرها، موضوع بهداشت، سلامت و محیط‌زیست است. زمانی حدود چند 10 سال پیش شهرها جمعیت‌شان کمتر بود و مصرف‌گرایی و به‌ویژه مصرف ظروف یک‌بارمصرف به این تعداد نبود و نهایتاً زباله هم به این حد تولید نمی‌شد.

محمدحسن اسدی با اشاره به توسعه‌ی فرهنگ آپارتمان‌نشینی و در مقابل افزایش مشکلات شهرنشینی بیان کرد: امروز فرهنگ شهروندی در برخی کشورهای پیشرفته، آن‌قدر توسعه‌یافته که به‌عنوان مثال شما در ژاپن نه سطل زباله می‌بینید و نه زباله. در بسیاری از کشورهای اروپایی، شما وقتی در شهرها قدم می‌زنید، اصلاً زباله را زودتر از دو هفته جمع نمی‌کنند، چون زباله بسیار کم تولید می‌شود. این در حالی است که در شیراز یک روز در میان زباله‌ها جمع می‌شود.

وی تصریح کرد: در حال حاضر روزانه 10 هزار تن زباله در شیراز تولید می‌شود که یک‌هزار و ۵۰ تن آن پسماند عادی و مابقی نخاله ساختمانی است و امسال یک‌هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان صرف جمع‌آوری، حمل و دفن زباله در شهر شد که با توجه به افزایش هزینه‌ها در سال بعد، از جمله افزایش حقوق کارکنان، این رقم افزایش بیشتری خواهد داشت.

شهردار شیراز با اشاره به ثبت رکورد بزرگ‌ترین پیاده‌روی خانوادگی در سال گذشته در شیراز و در کشور و با اشاره به نگاه مدیریت شهری به ترویج دوچرخه‌سواری به‌عنوان یک وسیله‌ی نقلیه عمومی در شهر، و تجربه‌ی کشور هلند در این زمینه، گفت: اگر امروز در کشور هلند و در شهر آمستردام ۱۶ میلیون دوچرخه وجود دارد و همه، از زن و مرد و پیر و جوان، از دوچرخه استفاده می‌کنند و دوچرخه به‌جای یک وسیله‌ی تفریحی و ورزشی تبدیل به یک وسیله‌ی نقلیه شده، این ۳۷ سال زمان برده که این فرهنگ‌سازی انجام و فرهنگ استفاده از دوچرخه نهادینه شود.

اسدی اظهار کرد: معتقدیم که اگر فکر کنیم با یک روز و دو روز و سخنرانی من و امثال من و صرفاً با ساخت یک مستند مشکل زباله حل می‌شود، این‌گونه نیست؛ بلکه ما ابتدا باید از خودمان شروع کنیم؛ از آن خانمی که در آشپزخانه است، تا آن کارمندی که پشت میز نشسته و آن پزشکی که در مطب است و کارگری که سر کار است. اگر ما از خودمان شروع کنیم، این موضوع به نتیجه می‌رسد. دغدغه‌های مدیریت شهری امروز دیگر تنها زیبا بودن خیابان و ساخت تقاطع نباید باشد، بلکه امروز دغدغه‌های مدیریت شهری باید سلامت، بهداشت و محیط‌زیست باشد.

وی با اشاره به این‌که بودجه شهر نانجینگ، خواهرخوانده چینی شیراز، با جمعیت پنج برابر تا 10 برابر شیراز است، اما دغدغه‌ی اصلی آن‌ها حوزه سلامت، بهداشت و محیط‌زیست است، عنوان کرد: ما چهار خط مترو را هم‌زمان شروع کردیم و در شیراز، یک شهر زیرزمینی اجرا شده و در سه سال آینده شهر شیراز به سریع‌ترین شهر مترویی ایران تبدیل می‌شود. این یک کار زیست‌محیطی است. اگر ما باغ ۲۳۰ هکتاری را با درختان مشجر هفتادساله خریداری کردیم و درِ این باغی که محبوس بود را به روی مردم باز کردیم، این یک کار زیست‌محیطی، سلامت و بهداشت است.

شهردار شیراز ادامه داد: من روز اولی که شهردار شدم و به من گفتند شعارت چیست، گفتم که کار عمرانی و کار خدمات شهری و این‌ها را که همه بلد هستند و این جزو وظایف شهردار است که باید زباله جمع کند، درخت بکارد و درخت آب بدهد، مترو، پارک، قبرستان، فرهنگ‌سرا و غیره بسازد؛ اصلاً این‌ها کار عادی شهردار است. پس گفتم شعار من «شیراز، شهر فرهنگ شهروندی» است که اگر ما بتوانیم این را سرلوحه کار خودمان قرار بدهیم، مشکل مدیریت شهری حل می‌شود و مدیریت شهری به هدف خودش می‌رسد.

وی تصریح کرد: اما شهر فرهنگ شهروندی یعنی چه؟ این یعنی در شهری که ۹۵۰ هزار دستگاه خودرو و به‌ازای هر 2 نفر یک خودرو وجود دارد، باید عوارض آن حتماً پرداخت شود. الان متأسفانه بیش از ۸۰ درصد آن‌ها قبض عوارض خودروهای‌شان را که کمتر از ۵۰۰ هزار تومان است، نمی‌دهند. در شهر شیراز ۵۰۰ هزار ملک وجود دارد و هر سال ۲۰۰ بار پرسنل پاکبان شهرداری برای جمع‌آوری زباله به آن‌جا می‌روند، اما ۸۰ درصد عوارض ملک خود را نمی‌دهند. همچنین از ۹۰ هزار شغلی که در شهر هستند، ۹۰ درصد عوارض شغلی خود را که بسیار ناچیز است، پرداخت نمی‌کنند.

اسدی ابراز کرد: این در حالی است که اگر رفتاری که در خانه و در مجتمع آپارتمانی خودمان داریم در شهر هم داشته باشیم، زحمت مدیریت شهری یک‌صدم می‌شود. شهر چگونه می‌خواهد اداره شود؟ این‌که ما فقط در شهر زندگی کنیم و پرسه بزنیم و روی آسفالت برویم و تنها شهرنشین باشیم، نه شهروند، درست نیست.

وی با اشاره به یارانه‌ی ۸۰ درصدی حمل‌ونقل ریلی برای جابه‌جایی هر مسافر و با اشاره به اهمیت فرهنگ‌سازی از کودکی خاطرنشان کرد: برخی از شما هیچ مسئولیت رسمی در شهرندارید، ولی شاید از من که مسئولیت رسمی دارم خیلی دغدغه‌مندتر باشید. دغدغه‌ی شما خیلی باارزش است و ما به آن احترام می‌گذاریم، ولی باید ما را یاری کنید. کسی نمی‌آید این شهر و این کشور را درست کند جز خودمان؛ خودمان باید شهرمان را درست کنیم و به فکر شهرمان باشیم.

شهردار شیراز با اشاره به رتبه‌ی نخست شهر شیراز در پاکیزگی در میان شهرهای کشور گفت: در این دوران چندساله، در حوزه‌ی سازمان فرهنگی اداره شهروندی اتفاقات خوبی افتاده، اما تقریباً در اول راه هستیم، در ابتدای مسیر هستیم و انتظار من تنها توسعه‌ی فرهنگ شهروندی است، ولی متأسفانه این‌قدر انتظارات و تقاضاها از شهرداری و سازمان فرهنگی زیاد است که مجال نمی‌دهند ما به کار اصلی‌مان برسیم. کار اصلی ما توسعه‌ی فرهنگ شهروندی است. اصلاً سازمان فرهنگی شهرداری، معاون و رئیس سازمان فرهنگی محسوب می‌شود و کارش تنها باید فرهنگ شهروندی باشد؛ این کار بسیار سختی است.

وی ادامه داد: تغییر فرهنگ یک‌شبه، دو‌شبه و با سخنرانی درست نمی‌شود، بلکه یک کار علمی، تخصصی و فنی است که باید از افراد صاحب‌نظر، از متخصصان علوم اجتماعی، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و غیره استفاده کنند تا در مسیر اصلی قرار بگیریم. وگرنه سازمان مدیریت پسماند جشنواره می‌گذارد، کانکس راه می‌اندازد و سالی چند میلیارد جایزه می‌دهد؛ تأثیر هم داشته است، ولی شما می‌دانید امروز وضعیت پسماند شیراز چگونه است. در حالی که اصل داستان تفکیک در مبدأ است، ولی متأسفانه ما سورتینگ و تفکیک‌مان در مقصد است و 10 سال پیش تاکنون چهار خط سورتینگ در مبدأ با ظرفیت تفکیک یک‌هزار تن احداث شده که چهارمین کارخانه چند وقت دیگر افتتاح می‌شود و زباله در مبدأ تفکیک می‌شود، ولی خب چرا این کار را بکنیم؟ چرا ما باید زحمتی برای شهر درست کنیم، در حالی که داستان تفکیک زباله باید از درِ منزل شروع شود، نه مقصد؟

اسدی با تأکید دوباره به توسعه‌ی فرهنگ شهروندی یادآور شد: در همین راستا، در موضوع ترافیک ما تحقیق کردیم که دلیل اصلی ترافیک در شیراز چیست؟ و نتیجه‌ی آن پارک دوبل بود و آن‌قدر عدد آن وحشتناک است که نمی‌شود گفت، اما حداقل ۵۰ درصد مشکلات مربوط به پارک دوبل است. حال چقدر باید پلیس و دوربین باشد و چقدر جریمه شوند؟ دیگر این‌ها جواب نمی‌دهد؛ باید از خودمان شروع کنیم و فرهنگ را توسعه دهیم.

*از طریق آثار هنری باید به سبک زندگی کمک کنیم

رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز هم با اشاره به همکاری سازمان مدیریت پسماند شهرداری در ساخت این مستند گفت: امروز ما به‌شدت نیاز به اصلاح الگوی مصرف و سبک زندگی داریم و راهی نداریم جز این‌که همه در این راه به ما کمک کنند. ما از طریق آثار هنری باید حساسیت ایجاد کنیم و کمک کنیم به سبک زندگی.

محمدعلی چوبینی افزود: تولیدات هنری می‌تواند کمک کند به اصلاح فرهنگ. امروز ما دیگر از پیوست فرهنگی در پروژه‌ها باید عبور کنیم و فرهنگ، خود شاه‌بیت همه‌ی مسائل شهری است و جز توسعه‌ی فرهنگی هیچ راهی نداریم و نگاه شهرداری به این حوزه بلندمدت بوده است.

* تأثیر بسیار زیاد آثار هنری، در توسعه‌ی فرهنگ شهروندی

لیلی نوروزی، تهیه‌کننده و کارگردان این مستند که اصالتاً اصفهانی است، نیز در این مراسم با اشاره به تأثیر بسیار زیاد آثار هنری، به‌ویژه ساخت فیلم در توسعه‌ی فرهنگ شهروندی، خطاب به شهردار شیراز گفت: زمانی که شهرداری در خصوص ساخت سایت پسماند همه‌ی اقدامات را انجام داد و پیشرو بود، تازه در اصفهان به فکر اجرای چنین پروژه‌ای افتادند، اما سؤال من این است که چرا وقتی در شیراز چنین کارهای خوبی می‌شود، شما آن را در بوق و کرنا نمی‌کنید؟ و توصیه‌ام این است هر کاری در توسعه‌ی فرهنگ پسماند می‌کنید، این را از خانم‌ها شروع کنید.

گفتنی است در پایان، پس از اکران فیلم مستند «صفر»، از دست‌اندرکاران ساخت این مستند تقدیر به عمل آمد.