رییس کمیته صیانت از باغات شورا شهر شیراز در نشست کمیسیون شهرسازی و هوشمند سازی شورای شهر شیراز مطرح کرد:

در اواخر دهه 70، مساحت باغات شیراز حدود ۱۴۰۰ هکتار برآورد شده بود، درحالی‌که بررسی‌های انجام شده ، در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که بخشی از این باغات در طول زمان دچار تغییر کاربری یا تخریب شده‌اند و امروز مساحت باغات نیمی از این میزان هم نیست

جلال‌الدین عرفانی – شهر مردم

باغات شیراز سال‌هاست به عنوان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی و هویتی این شهر شناخته می‌شوند؛ میراثی که علاوه بر ارزش تاریخی و فرهنگی، نقشی تعیین‌کننده در کیفیت زیست‌محیطی و تنفس شهر ایفا می‌کند، با این حال روند تغییر کاربری‌ها، ساخت‌وسازها و ضعف‌های قانونی و اجرایی در حفاظت از این عرصه‌های سبز، طی دهه‌های گذشته نگرانی‌های جدی در میان کارشناسان، مدیران شهری و شهروندان ایجاد کرده است، بر همین اساس نیز امروز  بسیاری از صاحب‌نظران معتقدند آنچه این روزها در باغات شیراز مشاهده می‌شود؛ حاصل تصمیمات و روندهایی است که طی چند دهه شکل گرفته است و نمی‌توان آن را به عملکرد یک دوره مدیریت شهری محدود کرد.

در همین راستا و در حاشیه جلسه این هفته کمیسیون شهرسازی و هوشمند سازی شورای شهر شیراز، رئیس کمیته صیانت از باغات سوالی شش‌بندی را در این خصوص مطرح کرد.

ابراهیم کمالی در حاشیه این جلسه در گفت‌وگوی اختصاصی با «شهرمردم» در تشریح سؤالات خود که در قالب یک طرح نظارتی از شهرداری مطرح کرده است با اشاره به اینکه این سؤالات ناظر بر عملکرد چند دهه گذشته مدیریت شهری در حوزه باغات است، گفت: مسئله باغات شیراز یک موضوع کوتاه‌مدت یا مربوط به یک دوره مدیریتی خاص نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از سیاست‌ها، خلأهای قانونی و رویه‌های اجرایی است که در طول بیش از سه دهه شکل گرفته و امروز آثار آن به صورت جدی در سیمای شهر نمایان شده است.

وی افزود: کمیته صیانت از باغات شورای شهر طی ماه‌های گذشته جلسات متعددی با حضور کارشناسان، مدیران شهری و متخصصان حوزه محیط زیست برگزار کرده است تا آسیب‌های موجود در فرآیند حفاظت از باغات به صورت دقیق احصا شود و حاصل این جلسات تخصصی مجموعه‌ای از نکات و محورهای نظارتی بود که در نهایت در قالب شش سؤال مشخص از شهرداری مطرح شد تا بتوان از این مسیر، برخی از خلأهای قانونی و اجرایی را شناسایی و برای اصلاح آن‌ها اقدام کرد.

کمالی با تأکید بر اینکه بررسی این سؤالات صرفاً جنبه تقابلی با شهرداری ندارد، ادامه داد: هدف اصلی از طرح این سؤالات ایجاد یک فضای شفاف برای بررسی ریشه‌های مشکلات است، اگر قرار باشد مسئله باغات شیراز حل شود، باید واقع‌بینانه به گذشته نگاه کنیم و بپذیریم که بخشی از مشکلات امروز نتیجه ساختارها و تصمیماتی است که در سال‌های دور اتخاذ شده است.

عضو شورای اسلامی شهر شیراز در پاسخ به سوالی در خصوص فعالیت کمیسیون‌های ماده 100 که بیشتر به دریافت جریمه نقدی منتهی می‌شود تا ریشه‌کنی تخلفات از این حوزه به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های حقوقی مرتبط با باغات و سایر بخش‌ها  یاد کرد و افزود: کمیسیون‌های ماده ۱۰۰ شهرداری یکی از نقاط کلیدی در رسیدگی به تخلفات ساختمانی هستند، اما متأسفانه این کمیسیون‌ها فاقد یک آیین دادرسی مشخص و واحد هستند، در دستگاه قضایی کشور، تمام دادگاه‌ها بر اساس آیین دادرسی مدنی یا کیفری فعالیت می‌کنند و فرآیند رسیدگی در آن‌ها تا حد زیادی مشخص است، اما در کمیسیون ماده ۱۰۰ چنین سازوکار مدونی وجود ندارد و همین مسئله باعث شده است که در موارد مشابه، آرای متفاوتی صادر شود.

کمالی یادآور شد: به عنوان مثال در برخی پرونده‌ها که تخلف در باغات گروه یک رخ داده است، حکم تخریب صادر شده، ولی در مواردی مشابه، رأی جریمه صادر شده است، این تفاوت در تصمیم‌گیری‌ها نه تنها موجب سردرگمی شهروندان می‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز تداوم تخلفات نیز باشد؛ زیرا وقتی متخلفان احتمال تبدیل تخلف به جریمه را می‌دهند، انگیزه برای ساخت‌وساز غیرمجاز افزایش پیدا می‌کند.

وی یکی از راهکارهای پیشنهادی برای کاهش این مشکلات را اصلاح ساختار کمیسیون‌های ماده ۱۰۰ عنوان کرد و متذکر شد: در حال حاضر در مناطق مختلف شهرداری شیراز کمیسیون‌های متعددی برای رسیدگی به این پرونده‌ها فعال هستند و همین موضوع گاهی سبب می‌شود تا روند رسیدگی‌ها از انسجام لازم برخوردار نباشد.

به گفته کمالی، یکی از پیشنهادهایی که مطرح شده، ایجاد یک مرکز واحد برای رسیدگی به این پرونده‌ها و ارجاع تصادفی پرونده‌ها به شعب مختلف است تا از بروز برخی روابط غیررسمی یا اعمال سلیقه جلوگیری شود.

رئیس کمیته صیانت از باغات شورای شهر همچنین به ضرورت توجه ویژه به تخلفات در باغات اشاره و تاکید کرد: باغات شیراز از نظر زیست‌محیطی و هویتی اهمیت ویژه‌ای دارند و به همین دلیل برخورد با تخلفات در این عرصه‌ها باید با حساسیت بیشتری انجام شود.

وی تصریح کرد: یکی از پیشنهادهای مطرح شده تشکیل یک سازوکار ویژه برای رسیدگی به تخلفات باغات است تا تصمیم‌گیری در این حوزه با دقت و جدیت بیشتری دنبال شود.

کمالی در بخش دیگری از سخنان خود به مشکلات اجرایی در برخورد با تخلفات اشاره و اظهار کرد: نیروهای شهرداری در بسیاری از موارد برای جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز با چالش‌های متعددی مواجه هستند. این عضو شورای اسلامی شهر شیراز توضیح داد: یکی از مشکلات مهم این است که نیروهای شهرداری در بسیاری از موارد به عنوان ضابط قضایی شناخته نمی‌شوند و همین موضوع در برخی مواقع روند برخورد با تخلفات را دشوار می‌کند.

وی با اشاره به ضرورت هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های مختلف عنوان کرد: برای حفاظت مؤثر از باغات، همکاری میان شهرداری، دستگاه قضایی، نیروی انتظامی و سایر نهادهای مرتبط ضروری است.

به گفته کمالی، در برخی شهرها تجربه‌های موفقی در این زمینه وجود دارد که می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد.

عضو شورای اسلامی شهر شیراز با اشاره به وضعیت کلی باغات اعلام کرد: بر اساس اطلاعات موجود در طرح جامع شهری در اواخر دهه 70، مساحت باغات شیراز حدود ۱۴۰۰ هکتار برآورد شده بود، درحالی‌که بررسی‌های انجام شده ، در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که بخشی از این باغات در طول زمان دچار تغییر کاربری یا تخریب شده‌اند و امروز مساحت باغات نیمی از این میزان هم نیست و این مسئله نگرانی‌های زیادی را ایجاد کرده است.

کمالی ادامه داد: کاهش سطح باغات تنها یک مسئله شهری نیست بلکه مستقیماً با وضعیت زیست‌محیطی شهر و کیفیت زندگی شهروندان ارتباط دارد.

وی بیان کرد: باغات نقش مهمی در تعدیل دما، بهبود کیفیت هوا و حفظ تعادل اکولوژیک شهر دارند و از دست رفتن آن‌ها می‌تواند پیامدهای بلندمدتی برای شیراز به همراه داشته باشد.

این عضو شورای شهر شیراز در بخش دیگری از این گفت‌وگو به دیگر نمونه‌های مورد بحث در حوزه باغات اشاره کرد و افزود: در سال‌های گذشته پرونده‌های مختلفی درباره ساخت‌وسازها یا تغییر کاربری‌ها در باغات مطرح شده است که برخی از آن‌ها مدت‌ها در فرآیندهای حقوقی و اداری باقی مانده‌اند، طولانی شدن رسیدگی به این پرونده‌ها یکی از مشکلاتی است که باید برای آن راهکارهای جدی اندیشیده شود.

کمالی همچنین با اشاره به موضوع مدیریت و نگهداری برخی باغات اشاره اظهار کرد: برخی از باغات بزرگ شهر که می‌توانند نقش مهمی در حفظ فضای سبز داشته باشند، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای نگهداری و بهره‌برداری مناسب هستند.

وی تصریح کرد: اگر این باغات با رویکردی درست مدیریت شوند، می‌توانند علاوه بر حفظ کارکرد زیست‌محیطی، به عنوان ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری نیز مورد استفاده قرار گیرند.

رئیس کمیته صیانت از باغات شورای شهر در ادامه با اشاره به ارتباط میان وضعیت باغات و شاخص‌های زیست‌محیطی شهر اعلام کرد: در سال‌های اخیر بحث آلودگی هوا و کیفیت زیست‌محیطی شیراز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است و در چنین شرایطی حفظ باغات اهمیت دوچندان پیدا می‌کند، هر میزان که سطح باغات کاهش پیدا کند، توان طبیعی شهر برای مقابله با آلودگی هوا و گرمایش شهری نیز کاهش خواهد یافت.

وی با اشاره بر اهمیت مطالبه‌گری عمومی در حوزه حفاظت از باغات تاکید کرد: رسانه‌ها و شهروندان نقش مهمی در حفظ این سرمایه‌های طبیعی دارند، طرح سؤالات نظارتی از شهرداری تنها یکی از ابزارهای شورا برای پیگیری این موضوع است و امیدواریم با همکاری همه دستگاه‌ها و افزایش حساسیت عمومی، بتوان روند حفاظت از باغات شیراز را تقویت کرد.

کمالی خاطرنشان کرد: بررسی کامل سؤالات مطرح شده در جلسات آینده شورا ادامه خواهد یافت و نتایج این بررسی‌ها می‌تواند به اصلاح برخی فرآیندها و تقویت سازوکارهای حفاظتی در حوزه باغات منجر شود؛ چراکه آینده زیست‌محیطی شیراز تا حد زیادی به سرنوشت همین باغاتی گره خورده است که طی دهه‌های گذشته بخشی از آن‌ها از دست رفته و بخش دیگری همچنان نیازمند مراقبت و صیانت جدی هستند.