عبدالغفور مصطفایی – خبرنگار شهر مردم، در نگاه رایج، روزه بیش از هر چیز یک عبادت فردی تلقی می‌شود؛ روزه رابطه‌ای خصوصی میان انسان و خدا که در خلوت نیت و سکوت و گرسنگی شکل می‌گیرد و این نگرش اگرچه در جای خود درست است، اما تصویری کامل از حقیقت روزه به دست نمی‌دهد.

حجت‌الاسلام احسان قاسمی در گفت‌وگو با خبرنگار «شهر مردم» در مورد اهمیت روزه، معارف و سلامتی تن و روان اظهار کرد: در معارف اسلامی، این عبادت علاوه بر بُعد فردی، دارای ابعاد اجتماعی ژرفی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ … لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (بقره: ۱۸۳). تقوا در این آیه، مفهومی فراتر از مراقبت فردی از گناهان است؛ این واژه بر نوعی خودکنترلی و مسئولیت‌پذیری دلالت دارد که در رفتار اجتماعی انسان متجلی می‌شود؛ کسی که بر خواسته‌های خویش تسلط یافته، در تعامل با دیگران نیز منصفانه‌تر، شکیباتر و اخلاقی‌تر عمل خواهد کرد.

وی تصریح کرد: از ویژگی‌های منحصربه‌فرد روزه، هم‌زمانی آن در سطح جامعه است و از اذان صبح تا مغرب، میلیون‌ها انسان در تجربه‌ای واحد سهیم می‌شوند؛ این هماهنگی جمعی، نوعی همدلی عمومی ایجاد می‌کند که افراد را از انزوای روزمره خارج ساخته و در ریتمی مشترک قرار می‌دهد. چنین سرمایه‌ای اجتماعی، ظرفیتی ارزشمند برای تقویت انسجام جمعی است که کمتر به آن توجه شده است.

حجت‌الاسلام قاسمی با اشاره به اینکه ماه رمضان، سبک زندگی جامعه را دگرگون می‌سازد و ساعات کار، الگوی تغذیه، مناسبات خانوادگی، برنامه‌های فرهنگی و حتی فضای شهری، رنگ و بویی دیگر می‌یابند، خاطرنشان کرد: رونق مساجد، گسترش سفره‌های افطار، افزایش دیدارها و عمق یافتن گفت‌وگوها، همه، نشان از آن دارد که روزه صرفاً یک تکلیف فردی نیست، بلکه پروژه‌ای اجتماعی برای بازسازی روابط انسانی است.

وی بیان کرد: یکی از برکات اجتماعی روزه، تقویت حس برابری و همبستگی است و هنگامی که اقشار گوناگون جامعه، فارغ از پایگاه اقتصادی و اجتماعی خویش، در تجربه‌ای مشترک شرکت می‌جویند، نوعی برابری در سطح نیازهای اولیه شکل می‌گیرد؛ گرسنگی و تشنگی، مرزهای ساختگی را کمرنگ می‌سازد و زمینه‌ساز درکی عمیق‌تر از شرایط یکدیگر می‌شود.

معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات ابراز کرد: روزه، از سوی دیگر، تمرینی برای مدیریت رفتار در عرصه عمومی به شمار می‌آید. روزه‌دار نه تنها از خوردن و آشامیدن، که از خشم، پرگویی و نگاه ناپرهیزکارانه نیز پرهیز می‌کند. اگر این مراقبت جدی گرفته شود، فضای اجتماعی در این ماه آرام‌تر، محترمانه‌تر و اخلاقی‌تر خواهد شد و نیز کاهش تنش‌ها، افزایش شکیبایی و گسترش مدارا، همگی از نتایج همین خودمهارگری‌اند.

حجت‌الاسلام قاسمی اضافه کرد: در سنت اسلامی، در کنار روزه، بر اطعام نیازمندان، افطاری دادن و دستگیری از دیگران تأکید فراوان شده است و این توصیه‌ها به‌روشنی نشان می‌دهد که روزه نمی‌تواند به فردگرایی افراطی منجر شود.

وی با تأکید بر اینکه روح حاکم بر رمضان، روح «با هم بودن» و فقهاست، نه تنهایی و انزوا، تاکید کرد: این ماه فرصتی مغتنم برای بازسازی روابط خانوادگی است. سفره‌های مشترک افطار، گفت‌وگوهای پس از نماز، حضور در محافل قرآنی و شب‌های قدر، همگی بسترهایی برای تعمیق پیوندهای عاطفی و معنوی خانواده‌ها هستند و نیز در دنیای پرشتاب امروز که فرصت گفت‌وگو کاهش یافته است، این توقف‌های آگاهانه می‌توانند نقشی ترمیم‌کننده ایفا کنند.

معاون فرهنگی، آموزشی و پژوهشی سازمان تبلیغات گفت: بسیاری از معضلات اجتماعی عصر حاضر، ریشه در ضعف خودکنترلی، فردمحوری افراطی و کاهش مسئولیت‌پذیری جمعی دارد و روزه نیز دقیقاً همین سه حوزه را هدف گرفته است: مهار نفس، تقویت همدلی و افزایش تعهد نسبت به دیگران؛ اگر این آثار در زندگی فرد تثبیت شود، رمضان به مدرسه‌ای برای تربیت شهروندانی مسئول و متعهد تبدیل خواهد شد.

وی افزود: از این‌رو، ضروری است که قرائتی اجتماعی از روزه ارائه دهیم؛ همان‌گونه که نماز جماعت جلوه آشکار عبادت جمعی است، روزه نیز با وجود ظاهر فردی، روحی کاملاً اجتماعی دارد. جامعه‌ای که فلسفه اجتماعی روزه را درک کند، می‌تواند از این ماه برای ارتقای اخلاق عمومی، تقویت سرمایه اجتماعی و تحکیم پیوندهای انسانی بهره ببرد.

حجت‌الاسلام قاسمی یادآور شد: بنابراین اگر پس از رمضان، روابط ما مهربانانه‌تر، گفت‌وگوهای ما محترمانه‌تر و مسئولیت‌پذیری ما پررنگ‌تر شده باشد، می‌توان ادعا کرد که روزه به هدف اجتماعی خود نزدیک شده است. رمضان تنها تمرین گرسنگی نیست؛ تمرینی برای یادگیری چگونه زیستن در کنار یکدیگر است. تمرینی برای آموختن چگونه زیستن در کنار یکدیگر و ساختن جامعه‌ای اخلاق‌محور و همدل است