کف هزینه‌های یک دانش‌آموز برای شروع سال تحصیلی، پنج میلیون بیشتر از حقوق کارگری!

فاطمه مقدم – شهر مردم 

بوی ماه مدرسه سال‌هاست که با بوی پول گره خورده و آموزش همگانی و رایگان را به آرمانی فراموش‌شده تبدیل کرده است؛ تا حقی که قرار بوده است برای همه دانش‌آموزان فراهم باشد، [مهیا شود]. پیش از آنکه زنگ مدرسه به صدا درآید، فهرست هزینه‌ها در سبد خانوار یکی‌یکی ظاهر می‌شود؛ از ثبت‌نام و سرویس گرفته تا لباس فرم، کوله‌پشتی و لوازم‌التحریر. دیگر نه ثبت‌نام مدارس دولتی -حتی با سطح نازل آموزشی- مثل گذشته رایگان است و نه در تب‌وتاب گرانی و تورم، امیدی به بستن کوله‌پشتی دانش‌آموزان با هزینه‌ای کم می‌رود.

گرچه ابوالحسن مصطفوی، نایب‌رئیس کمیسیون آموزش مجلس، با انتقاد از تداوم دریافت وجه هنگام ثبت‌نام در مدارس دولتی اعلام کرده دریافت هرگونه وجه اجباری با هر عنوانی از جمله «کمک مردمی» ممنوع است و وزارت آموزش و پرورش و مناطق باید با نظارت میدانی، مدارس متخلف را شناسایی و با آنها برخورد کنند، اما این انتقادها و تأکیدکردن‌های شیرین در حد انعکاس در رسانه‌های دولتی صحت دارد و در واقعیت، در بر همان پاشنه سال‌های گذشته می‌چرخد؛ چراکه در یک کلام: «تحصیل رایگان وجود ندارد.»

تحصیل رایگان با «مشارکت مردمی» ۱۰ میلیون تومانی!

در این گزارش سراغ هزینه‌های حداقلی تحصیل در مدارس دولتی شیراز رفته‌ایم؛ هزینه‌هایی که حتی با انتخاب ارزان‌ترین گزینه‌ها، از ثبت‌نام و سرویس مدرسه تا لباس فرم و ابتدایی‌ترین لوازم‌التحریر، از یک ماه حقوق یک کارگر در سال ۱۴۰۵ بالاتر می‌رود. این فقط صورت‌حساب شروع سال تحصیلی است؛ هزینه‌هایی که در طول سال با شهریه کلاس‌های تقویتی و کمک‌آموزشی و دیگر مخارج جانبی ادامه پیدا می‌کند و به سبب تنوع، قابل محاسبه نیست.

کف هزینه‌ای که خانواده‌ها برای ثبت‌نام فرزندشان در مدارس دولتی شیراز می‌پردازند، حتی در مناطق محروم شهر، حدود ۱۰ میلیون تومان است. در مواردی که ناتوانی مالی خانواده برای مدرسه محرز باشد -که به گفته خانواده‌ها تنها در چند مدرسه مناطق محروم پذیرفته می‌شود- این رقم ممکن است تا حدود هفت میلیون تومان کاهش پیدا کند؛ با این حال، پرداخت کمتر از این میزان برای ثبت‌نام دانش‌آموزان در مدارس دولتی عملاً امکان‌پذیر نیست؛ این هزینه در مقطع متوسطه دوم و به‌ویژه پایه دهم، در کمترین حالت به حدود ۱۵ میلیون تومان می‌رسد.

ماجرا البته همیشه به همین‌جا ختم نمی‌شود و در برخی مدارس، پیش از آنکه تکلیف نحوه برگزاری کلاس‌ها (حضوری یا غیرحضوری) مشخص شود، از خانواده‌ها مبلغی علی‌الحساب دریافت شده است تا پس از روشن شدن وضعیت، مابقی هزینه ثبت‌نام یا آنچه «مشارکت مردمی» خوانده می‌شود، به حساب مدرسه واریز شود.

مدرسه هزار و یک هزینه آشکار و پنهان دارد (از هزینه‌های آب، برق، تلفن و کاغذ گرفته تا هزینه‌های گزافِ بندهایی چون تعمیر و نگهداری تجهیزات مدرسه، برگزاری مراسم در طول سال تحصیلی و غیره) که مدیر باید آنها را با همین شهریه‌های ثبت‌نام اداره کند؛ آن هم بدون دریافت ریالی، سرانه دانش‌آموزی؛ بودجه‌ای که پرداخت آن توسط دولت برای استانی چون فارس که محروم محسوب نمی‌شود، سال‌هاست که به تاریخ پیوسته است.

به هر حال اگر خوش‌بینانه کف هزینه ثبت‌نام در مدارس دولتی شیراز را هفت تا ۱۰ هزار تومان بگیریم، می‌ماند باقی هزینه‌ها که دیگر هیچ‌جورِ تخفیف‌بردار نیست.

هزینه سرویس مدارس شیراز از ۱۱ تا ۲۰ میلیون تومان ناقابل!

بنا بر اعلام اخیر شورای اسلامی شهر شیراز، نرخ سرویس مدارس برای سال تحصیلی جدید به پنج گروه دسته‌بندی شده‌ است. نرخ استفاده از سرویس دانش‌آموزی برای یک کیلومتر، با احتساب مبلغ ورودی، بسته به نوع خودرو از کف قیمتی ۱۱ میلیون و ۵۱۹ هزار تومان برای مینی‌بوس تا ۲۰ میلیون و ۶۸۶ هزار تومان برای سمند متغیر است و با افزایش مسافت، هزینه بیشتری به این مبلغ افزوده می‌شود؛ البته برای مسیرهایی که بر اساس مطالعات جامع حمل‌ونقل شهر شیراز پرترافیک شناخته می‌شوند، ۱۰ درصد به نرخ ورودی و هزینه هر کیلومتر اضافه خواهد شد.

لباس فرم مدرسه؛ هزینه‌ای که هر سال سنگین‌تر می‌شود

این روزها دیگر هر مدرسه‌ای لباس فرمی مخصوص به خود دارد. از آنجا که پارچه‌های مخصوص و مناسب لباس فرم مدارس متنوع است، قیمت لباس فرم نیز با توجه به نوع پارچه استفاده‌شده، تعداد تکه‌های لباس و طرح آن متفاوت می‌شود؛ با این‌همه، بنا بر نرخ‌نامه مصوب اتحادیه خیاطان و تولیدکنندگان پوشاک شیراز، هزینه لباس فرم مدارس بر اساس مقطع تحصیلی، دخترانه یا پسرانه بودن، مدل، جنس پارچه و اندازه لباس تغییر می‌کند.

مانتو و شلوار دخترانه برای سه مقطع تحصیلی، بسته به نوع پارچه، از یک میلیون و ۲۵۰ هزار تومان برای پارچه تریگال ساده آغاز می‌شود و تا چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تومان برای پارچه فاستونی اعلا (مرینوس) نوسان دارد و مقنعه با پارچه تترون بروجرد نیز حدود ۲۵۰ هزار تومان قیمت دارد.

برای دانش‌آموزان پسر نیز قیمت یک پیراهن از جنس تترون به همراه شلوار جین یا کتان، بسته به نوع و کیفیت پارچه، از حدود یک میلیون و ۴۵۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های تهیه‌شده از فاستونی اعلا به حدود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان می‌رسد.

نرخ دستوری لباس فرم به ضرر تولیدکننده تمام شده است

صابر کاظمی، رئیس اتحادیه خیاطان و تولیدکنندگان پوشاک، با اشاره به روند تعیین نرخ لباس فرم مدارس گفت: کارگروه پوشاک استان از ماه سوم سال از ما قیمت خواست و ما با توجه به تورم، اعلام قیمت را تا ماه پنجم به تعویق انداختیم تا نرخ واقعی‌تری ارائه کنیم، اما همین نرخ اعلام‌شده که کارگروه با اصرار زودتر از ما دریافت کرد، حالا برای تولیدکننده بسیار پرهزینه‌تر تمام شده است؛ به‌طوری‌که نرخ تولید و فروش دیگر به نقطه سر به سر نمی‌رسد و تولیدکننده با ضرر مواجه شده است، چراکه قیمت پارچه و خرج‌کار در شهریورماه به‌شدت افزایش پیدا کرده است.

حداقل‌های مدرسه در «پک محرومین»، ۲ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان آب می‌خورد

اما پر کردن یک کوله‌پشتی برای سال تحصیلی جدید چقدر خرج روی دست والدین می‌گذارد؟ تنوع لوازم‌التحریر و تفاوت کیفیت و برند این اقلام، ارائه یک فهرست دقیق از قیمت‌ها را دشوار می‌کند؛ به همین دلیل در این گزارش به جای ورود به جزئیات قیمت تک‌تک لوازم‌التحریر، تمرکز را بر پک نوشت‌افزارهای ارائه‌شده در مشهورترین نمایشگاه لوازم‌التحریر شهر شیراز گذاشتیم. نمایشگاه «ایران‌نوشت» شیراز در چهارراه خلدبرین که امسال پنجمین دوره برگزاری خود را پشت سر می‌گذارد، با هدف عرضه نوشت‌افزار ایرانی با قیمت مناسب‌تر و ارائه تخفیف‌هایی برای حمایت از خرید این محصولات برپا شده است.

به گزارش خبرنگار «شهر مردم»، در این نمایشگاه، قیمت کوله‌پشتی‌های رنگارنگ و مناسب دانش‌آموزان مقطع دبستان که فضای کافی برای کتاب‌های درسی، دفتر و جامدادی دارند، از حدود ۹۸۰ هزار تومان آغاز می‌شود و در نمونه‌های تولید داخل و با کیفیت بالاتر به حدود ۵ میلیون تومان می‌رسد.

کوله‌پشتی‌های بزرگ‌تر برای دانش‌آموزان سنین بالاتر نیز بسته به برند و کیفیت، از حدود ۹۰۰ هزار تومان قیمت دارند و در مدل‌های لوکس چرمی، مانند برخی محصولات چرم مشهد، قیمت‌ها حتی به بالای ۲۵ میلیون تومان نیز می‌رسد.

با نگاهی به قیمت‌های عرضه‌شده در بازار ایران‌نوشت شیراز و همچنین بازارهای آنلاین، می‌توان گفت تهیه یک کوله‌پشتی ساده با کیفیت معمولی به‌طور متوسط حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان برای خانواده‌ها هزینه دارد.

اما کوله‌پشتی تنها بخش هزینه‌های آغاز سال تحصیلی است. در نمایشگاه ایران‌نوشت، یک بسته ساده لوازم‌التحریر که در این نمایشگاه به «پک محرومین» معروف است، با قیمت یک میلیون و ۱۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود؛ این بسته شامل حداقل نیاز یک دانش‌آموز در سال تحصیلی است: سه دفتر فنری ۵۰ برگ، سه دفتر فنری ۸۰ برگ، سه مداد سیاه، یک مداد اتود، نوک اتود، چهار خودکار، یک جامدادی، یک بسته مداد رنگی و دو عدد تراش.

با اضافه شدن یک کوله‌پشتی به این مجموعه، هزینه تهیه یک بسته بسیار ساده از ملزومات تحصیلی برای دانش‌آموزان مقطع ابتدایی و متوسطه اول به حدود ۲ میلیون و ۳۵۰ هزار تومان می‌رسد.

در مقاطع بالاتر هزینه‌ها نیز بالاتر می‌رود و برای نمونه دفترهای کلاسوری که اغلب مورد استفاده دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم است، به تنهایی قیمتی معادل نیم‌میلیون تومان دارد.

البته این ارقام مربوط به انتخاب‌های ساده و معمولی است و اگر خانواده‌ها به سراغ لوازم‌التحریر فانتزی، برندهای خاص یا محصولات گران‌تر بروند، هزینه خرید می‌تواند به شکل قابل‌توجهی افزایش پیدا کند.

با یک حساب سرانگشتی، اگر حداقل هزینه ثبت‌نام در مدرسه، ارزان‌ترین نرخ سرویس، ساده‌ترین لباس فرم و حداقل هزینه کوله و لوازم‌التحریر را در نظر بگیریم، هزینه‌های اولیه یک دانش‌آموز برای آغاز سال تحصیلی در ارزان‌ترین حالت به بیش از ۲۲ میلیون تومان می‌رسد؛ رقمی که برای بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه خانواده‌های دارای چند فرزند دانش‌آموز، هزینه‌ای قابل‌توجه محسوب می‌شود.

در این میان باید خانواده‌هایی را هم در نظر گرفت که بیش از یک فرزند دانش‌آموز دارند و ناچارند همین هزینه‌ها را برای هر فرزند به‌صورت جداگانه بپردازند و در چنین شرایط اقتصادی، وقتی حداقل حقوق حدود ۱۷ میلیون تومان است و یک کارگر یا کارمند باید علاوه بر تأمین هزینه‌های جاری زندگی، با سبد معیشتی‌ای مواجه باشد که تحت تأثیر تورم، هزینه آن به‌طور مداوم افزایش می‌یابد، پرداخت بیش از یک ماه حقوق برای فرستادن تنها یک فرزند به مدرسه، بار سنگینی بر دوش خانواده خواهد بود.

این در حالی است که هزینه‌های تحصیل به همین‌جا ختم نمی‌شود و کیفیت آموزشی مدارس دولتی از نگاه بسیاری از خانواده‌ها، آنها را ناگزیر به پرداخت هزینه‌های جانبی برای کلاس‌های کمک‌آموزشی و تقویتی می‌کند؛ هزینه‌هایی که اغلب نرخ ثابت و مشخصی ندارند و دامنه آنها نیز در طول سال تحصیلی ادامه پیدا می‌کند.

به این ترتیب، حتی اگر ثبت‌نام در مدارس دولتی را به فرض، کاملاً رایگان در نظر بگیریم، هزینه‌های جانبی‌ای که خانواده‌ها برای تکمیل آموزش فرزندان خود متحمل می‌شوند، فاصله قابل‌توجهی با مفهوم «آموزش رایگان و همگانی» ایجاد کرده است.