افت قدرت خرید کامپیوتر و لپ‌تاپ، مردم را به سمت لپ‌تاپ دست‌دوم و اجاره‌ای برده است

دیگر دیدن قیمت لپ‌تاپ بالای یک میلیارد تومان هم عجیب نیست!

یک مهندس کامپیوتر در گفت‌وگو با «شهر مردم»:

گرانی سیستم، ورود دانشجویان به بازار کار را دشوار کرده است

با سیستم‌های کم‌کیفیت باید در حاشیه بازار کار کنیم

فاطمه مقدم – شهر مردم|

دیگر خرید یک لپ‌تاپ و کامپوتر کاری ساده، نظیر انتخاب بین برندها و سردرآوردن از مشخصات فنی نیست؛ این روزها خرید کامپیوتر یا لپ‌تاپ خود پروژه سنگین اقتصادی نظیر خرید یک خودرو است و قیمت‌هایی که در بازارسخت افزار شیراز وجود دارد، نه با جیب دانشجو و فریلنسر همخوانی دارد و نه با جیب طبقه متوسط.

قیمت لپ‌تاپ این روزها با سرعت عجیبی مرزهای گرانی را رد کرده است و از مدل‌هایی که حدود یک‌صد میلیون تومان قیمت دارند تا لپ‌تاپ‌های گرافیک‌بالایی که قیمتشان به یک میلیارد و ۲۹۸ میلیون تومان می‌رسند؛ رقمی که حتی می‌تواند با هزینه رهن یک خانه در شیراز برابری کند و در این میان، حتی مدل‌های معمولی‌تر و میان‌رده نیز دیگر کالایی مصرفی محسوب نمی‌شوند و قیمت برخی از آن‌ها به چند صد میلیون تومان می‌رسد.

لپ‌تاپ و کامپیوتر برای بسیاری از مردم دیگر یک کالای لوکس یا وسیله‌ای صرفاً برای سرگرمی نیست، این تجهیزات برای بخشی زیادی از مردم به ابزار کار، تحصیل و کسب درآمد تبدیل شده‌اند؛ در دنیای مدرن امروز، دانشجو برای آموزش انجام پروژه‌های دانشگاهی خصوصا این روزها که بخش زیادی از آموزش آنلاین شده است، فریلنسر برای انجام سفارش‌های کاری، برنامه‌نویس و فعال حوزه هوش مصنوعی برای پردازش و اجرای نرم‌افزارهای تخصصی و بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک برای ادامه فعالیت روزمره در فضای مجازی که این روزها بازار کسب و کاری با اهمیت بازار سنتی است، به این تجهیزات نیاز دارند.

در چنین شرایطی، افزایش قیمت لپ‌تاپ فقط به معنای گران‌تر شدن یک کالای دیجیتال نیست، وقتی قیمت یک سیستم مورد نیاز برای کار یا تحصیل به صدها میلیون تومان می‌رسد، خرید یا ارتقای آن می‌تواند برای بخشی از کاربران به مانعی جدی برای تحصیل و کار تبدیل شود.

از لپ‌تاپ اقتصادی تا مدل‌های میلیاردی

بازار لپ‌تاپ را می‌توان از مدل‌های ساده و اقتصادی تا دستگاه‌های حرفه‌ای و گرافیک‌محور دنبال کرد؛ بازاری که فاصله قیمت‌ها در آن گاهی به بیش از یک میلیارد تومان می‌رسد، برای درک بهتر این فاصله، کافی است که چند مدل موجود در بازار را کنار هم بگذاریم.

در پایین‌ترین سطح این مقایسه، چیزی که در پلتفرم‌های دیجیتال فروش عرضه می‌شود لپ‌تاپ لنوو V15 G2 است که حدود ۸۰ میلیون تومان قیمت دارد، این لپ‌تاپ ۱۵.۶ اینچی با رم ۴ گیگابایتی و حافظه ۲۵۶ گیگابایتی بیشتر برای کارهای ساده و روزمره مانند وب‌گردی، کارهای اداری و استفاده‌های معمولی مناسب است.

لپ‌تاپ دیگر از همین برند ۱۵.۳ اینچی با  رم ۱۶ گیگابایتی و حافظه ۵۱۲ گیگابایتی، حدود ۱۸۱ میلیون تومان قیمت دارد و در رده لپ‌تاپ‌های میان‌رده و مناسب برای استفاده روزمره، تحصیل و کارهای اداری قرار می‌گیرد.

اما در رده حرفه‌ای، قیمت‌ها جهش بیشتری پیدا می‌کند؛ لنوو با قیمت حدود ۴۲۴ میلیون تومان، کارت گرافیک RTX 5060 با ۸ گیگابایت حافظه، رم ۲۴ گیگابایتی و یک ترابایت حافظه SSD مجهز است؛ مشخصاتی که آن را برای اجرای بازی‌ها و نرم‌افزارهای سنگین مناسب می‌کند.

در بالاترین سطح این مقایسه در همین برند؛ لپ‌تاپی ۱۶ اینچی با قیمت حدود یک میلیارد و ۲۹۸ میلیون تومان که به پردازنده Core Ultra 9، کارت گرافیک RTX 5090 با ۲۴ گیگابایت حافظه، رم ۶۴ گیگابایتی و حافظه ۲ ترابایتی مجهز شده است.

اما سؤال اینجاست که این اختلاف قیمت تا چه اندازه برای مصرف‌کننده قابل توجیه است؟ از طرفی با توجه به افزایش قیمت لپ‌تاپ، مصرف‌کننده تا حد اندازه می‌تواند متناسب با نیاز واقعی خود سخت افزار مورد نیازش را انتخاب کند و چه بخشی از هزینه‌ای که می‌پردازد، بابت امکاناتی است که ممکن است هیچ‌گاه از آن استفاده نکند؟ خریدار برای انتخاب یک دستگاه مناسب باید بیشتر به چه مشخصاتی توجه کند؟

سیستم ۲۴۰ میلیونی پارسال، حالا بیش از یک میلیارد تومان قیمت دارد

امیرحسین، دانشجوی سال آخر مهندسی کامپیوتر در شیراز و فعال حوزه هوش مصنوعی، در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به افزایش قابل توجه قیمت لپ‌تاپ گفت: در حال حاضر قیمت یک لپ‌تاپ مبتدی حدود ۱۵۰ میلیون تومان است، اما برای یک مهندس که قرار است کارهای نیمه‌حرفه‌ای انجام دهد، تحصیل کند و وارد بازار کار شود، قیمت لپ‌تاپ مناسب از حدود ۴۰۰ میلیون تومان آغاز می‌شود و حتی به بیش از یک میلیارد تومان می‌رسد.

وی با اشاره به تجربه شخصی خود از افزایش قیمت قطعات سخت‌افزاری افزود: حدود یک سال گذشته برای یکی از همکارانمان سیستمی به قیمت حدود ۲۴۰ میلیون تومان خریدیم، من هم قصد داشتم همان سیستم را برای خودم تهیه کنم، اما هر بار که برای تأمین هزینه آن اقدام می‌کردم، قیمت‌ها افزایش پیدا کرده بود و اکنون بستن همان سیستم بیش از یک میلیارد تومان هزینه دارد.

به گفته امیرحسین، رم مورد استفاده در سیستمی که سال گذشته حدود ۲۶ میلیون تومان خریداری شده بود، اکنون حدود ۳۲۰ میلیون تومان قیمت دارد؛ یعنی در مقایسه با یک سال گذشته، قیمت این قطعه حدود 12 برابر شده است.

امیرحسین یکی از عوامل مؤثر بر افزایش قیمت لپ‌تاپ و سیستم‌های کامپیوتری را، علاوه بر نوسانات قیمت دلار، افزایش قیمت رم DDR5 در بازار جهانی دانست و گفت: قیمت رم DDR5 در بازارهای جهانی نسبت به سال گذشته حدود پنج برابر افزایش داشته است و با ورود به عصر هوش مصنوعی و افزایش شدید نیاز شرکت‌ها به پردازش‌های مرتبط با این فناوری، تقاضا برای رم افزایش پیدا کرده است.

وی افزود: تمرکز تولیدکنندگان بر تأمین نیاز شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه هوش مصنوعی، یکی از عوامل کاهش عرضه و افزایش قیمت رم در بازار جهانی است و در مجموع، این بازار با افزایش تقاضا و کمبود رم و GPU  مواجه شده است.

این دانشجوی مهندسی کامپیوتر درباره تأثیر گرانی تجهیزات بر فعالیت حرفه‌ای خود نیز گفت: سیستمی که امروز در اختیار دارم دیگر پاسخگوی نیازهای کاری من نیست، من ۲۲ ساله هستم و هنوز وارد بازار کار حرفه‌ای نشده‌ام و برای خرید یک سیستم کامپیوتری حرفه‌ای، به کمک مالی پدرم نیاز دارم تا بتوانم وارد بازار کار شوم؛ پدرم کارمند است و درآمد متوسطی دارد، گرچه از عهده هزینه‌های زندگی برمی‌آید، اما پرداخت چنین هزینه‌ای برای خرید سیستم کامپیوتری برایش امکان‌پذیر نیست.

وی ادامه داد: با همان سیستم قبلی وارد بازار کار شده‌ام، اما قدیمی بودن آن تأثیر زیادی بر فعالیت من گذاشته است؛ برای مثال، نمی‌توانم مدل‌های جدید هوش مصنوعی را که به صورت «متن‌باز» در اختیار کاربران قرار گرفته‌اند، روی لپ‌تاپم اجرا کنم؛ چراکه سیستم توان پردازش آنها را ندارد و اجرای این مدل‌ها فشار زیادی به دستگاه وارد می‌کند و حتی ممکن است باعث آسیب به لپ‌تاپ شود.

سیستم قدیمی، تو را از بازار حرفه‌ای عقب می‌اندازد

امیرحسین با اشاره به سرعت تغییر نسل کارت‌های گرافیکی گفت: در حال حاضر نسل پنجم کارت‌های گرافیکی روی لپ‌تاپ‌ها و سیستم‌های جدید قرار دارد و نسل ششم نیز در راه است، در حالی که لپ‌تاپ من که در زمان خودش یک دستگاه حرفه‌ای محسوب می‌شد، همچنان از نسل اول کارت گرافیک استفاده می‌کند و برای فعالیت حرفه‌ای در این حوزه، داشتن سیستم‌های جدید و به‌روز ضروری است تا بتوان برنامه‌های جدید را اجرا کرد وارد بازار حرفه ای کار شد وگرنه با سیستم های کم کیفیت باید در حاشیه بازار کار کنیم.

این فعال حوزه هوش مصنوعی با تأکید بر اینکه لپ‌تاپ‌های گرافیک‌بالا صرفاً برای بازی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند، گفت: ما به همراه دوستانمان یا در حال آموزش مدل‌های هوش مصنوعی هستیم یا از مدل‌های پیشرفته‌تر استفاده می‌کنیم تا بتوانیم از ظرفیت این فناوری یاد بگیریم و آموزش ببینیم؛ بنابراین، به‌روز بودن سیستم ورک‌استیشن برای دانشجویان و کاربران حرفه‌ای کامپیوتر یک نیاز جدی است.

وی افزود: این موضوع به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که قصد دارند به صورت ریموت کار کنند و از ایران با یک شرکت خارجی همکاری داشته باشند و درآمد کسب کنند، در چنین شرایطی، با توجه به وضعیت قطعی برق در ایران، داشتن «یو‌پی‌اس» نیز ضروری است که خود هزینه ای بسیار زیاد به هزینه سیستم اضافه می‌کند.

امیرحسین ادامه داد: در سیستم‌های مورد استفاده برای کارهای حرفه‌ای، ظرفیت رم و GPU اهمیت زیادی دارد و هرچه پردازشگر قوی‌تر باشد، پردازش‌ها با سرعت بیشتری انجام می‌شوند و در حال حاضر قیمت یک GPU به‌تنهایی از ۲۷۰ میلیون تومان شروع می‌شود.

وی در پایان گفت: سیستمی که برای فعالیت حرفه‌ای در این حوزه مورد نیاز است، در ارزان‌ترین حالت و با رم پایین، از حدود ۴۰۰ میلیون تومان شروع می‌شود و تا ۲ میلیارد تومان نیز می‌رسد، البته باید بگویم خرید لپ‌تاپ یا سیستم با رم پایین صرفه اقتصادی ندارد، چون برای اجرای برنامه‌های پیشرفته، سیستم باید دوباره ارتقا پیدا کند و هزینه بیشتری به فرد تحمیل می‌شود؛ یعنی عملاً باید دو بار هزینه کرد و به همین دلیل، بهتر است دانشجوی رشته کامپیوتر از همان ابتدا لپ‌تاپی متناسب با نیازهای حرفه‌ای خود تهیه کند؛ هرچند هزینه اولیه آن بیشتر باشد.

مشتری‌ها دنبال لپ‌تاپ اجاره‌ای هستند

اما پشت این فاصله قیمتی، فقط تفاوت میان مشخصات فنی لپ‌تاپ‌ها نیست و تغییر قیمت‌ها، رفتار خریداران و حتی وضعیت فروشگاه‌های بازار کامپیوتر شیراز را نیز تحت تأثیر قرار داده است، در حالی که بخشی از بازار همچنان مشتریانی دارد که برای خرید لپ‌تاپ‌های گران‌قیمت هزینه می‌کنند، گروه بزرگی از خریداران برای تأمین یک دستگاه ساده و انجام کارهای روزمره نیز با محدودیت بودجه مواجه‌اند؛ تغییری که به گفته یکی فعالان بازار، شکل خرید و حتی میزان فروش را دگرگون کرده است.

یک فروشنده کامپیوتر و لپ‌تاپ در پاساژ ملاصدرا شیراز، با اشاره به اینکه اصل افزایش قیمت‌ها به سبب وارداتی بودن قطعات است که از دبی و دیگر کشورهای عربی وارد ایران می‌شوند، گفت: افزایش قیمت دلار و درهم افزایش و فعال شدن مکانیسم  بر قیمت این کالاها تأثیر گذاشته است و مسئله دوم این است که قیمت جهانی رم و اس‌اس‌دی (حافظه ذخیره‌سازی) افزایش پنج‌برابری داشته است.

مجتبی فانی با اشاره به افزایش قیمت‌ها در بازار قطعات سخت‌افزاری گفت: تا سال گذشته شاید امکان آن وجود داشت که با مبلغی معادل 70‌ میلیون تومان یک لپ‌تاپ گیمینگ قابل قبول خریداری کرد اما حالا برای داشتن یک سیستم کامپیوتر یا لپ‌تاپ ساده که مناسب کارهای روزمره از قبیل وب‌گردی، کلاس‌های آنلاین، تحقیق، نوشتن مقاله یا دیدن فیلم باشد، کمترین هزینه در هر دو مورد ۱۲۰ میلیون تومان است؛ این کف قیمت است و سیستمی حداقلی به مشتری می‌دهد.

بحران فقط در کالاهای نهایی نیست و در بازار سخت‌افزار، قطعات اصلی کامپیوتر با شدت بیشتری دچار جهش قیمت شده‌اند، چون هم وارداتی‌اند، هم به نرخ ارز وابسته‌اند، هم تحت تأثیر محدودیت مسیر واردات و هم متأثر از تقاضای جهانی برای تراشه، حافظه و پردازش گرافیکی قرار دارند.

فانی با اشاره به اینکه قیمت بعضی لپ‌تاپ‌های گرافیک‌بالا به ارقامی نزدیک یک میلیارد تومان نیز می‌رسد، گفت: این کامپیوترها یا لپ‌تاپ‌ها برای افراد متخصص بسته می‌شوند و کارت گرافیک قدرتمندی مانند RTX 5090  با ۲۴ گیگابایت حافظه اختصاصی دارند که قیمت همین کارت گرافیک ۴۰۰ میلیون تومان است؛ روشن است که قیمت مجموع قطعات به بالای یک میلیارد تومان می‌رسد.

وی با اشاره به اینکه این گرانی تغییر زیادی در رفتار مشتری‌ها ایجاد کرده است، گفت: جدا از اینکه مشتری در بازار ریزش فراوانی داشته است، آمار فروش روزانه ما از پنج دستگاه لپ‌تاپ به هفته‌ای یک دستگاه رسیده است؛ تقریباً بیشتر مشتری‌ها به دنبال لپ‌تاپ دست‌دوم هستند یا حتی لپ‌تاپ‌های قدیمی و معیوب را خریداری می‌کنند.

فانی در ادامه افزود: اکثر مردم توانایی خرید لپ‌تاپ ندارند و مدتی است مشتری‌هایی داریم که به دنبال لپ‌تاپ اجاره‌ای هستند تا فقط کار روزانه‌شان را راه بیندازند.

افزایش شدید قیمت‌ها معیشت فروشندگان را نیز تحت تاثیر قرار داده است

این فروشنده باسابقه قطعات سخت‌افزاری، مشتری‌های رایج فروشگاه‌ها را به دو دسته تقسیم کرد و گفت: عده‌ای اصلاً توانایی خرید ندارند و به دنبال خرید لپ‌تاپ استوک و دست‌دوم هستند و یک عده هم هستند که اصلاً مشکل مالی ندارند و به‌راحتی ۵۰۰ میلیون تومان کارت می‌کشند و خرید می‌کنند، در واقع ما قشر متوسط مشتری‌های خود را از دست داده‌ایم؛ یا قدرت خریدشان بسیار پایین است یا بسیار بالا.

فانی با اشاره به اینکه این افزایش قیمت در بازار سخت‌افزار، جز برای مشتری، برای فروشنده نیز گران تمام شده است، گفت: حالا که چرخ بازار نمی‌چرخد، عده زیادی از همکاران ما مجبور شده‌اند تعطیل کنند و عده‌ای هم برای برآمدن از عهده اجاره مغازه و جفت‌وجور کردن دخل و خرجشان، سه نفره یک مغازه مثلاً ۱۰ متری اجاره می‌کنند و هرکدام در یک بخش، که تداخلی با کار دیگری نداشته باشد، مشغول به کار می‌شوند تا بتوانند هزینه‌ها را با درآمدشان هماهنگ کنند.

در شرایطی که این روزها لپ‌تاپ برای بسیاری از مردم بخشی از ابزار کار و تحصیل به شمار می‌رود، جز آنکه افزایش قیمت آن‌ها، فشار تازه‌ای بر سبد هزینه خانوارها وارد کرده است، خرابی دستگاهی که افراد در دسترس دارند نیز می‌تواند به معنای انتخابی دشوار میان پرداخت هزینه سنگین تعمیر و خرید قطعات گران قیمت موجود یا حتی کنار گذاشتن دستگاه برای همیشه باشد!