سعید آل‌منصور، مدیر مهد بزرگسالان در گفت‌وگو با «شهر مردم»:

  روزی به خانه مادرم رفتم و او را تنها یافتم ، وقتی از او پرسیدم چرا تنها نشسته ای، پاسخ داد : «جایی را ندارم که بروم.» همین جمله، نقطه شروع ایده‌ای شد که امروز در قالب فضایی آموزشی و تفریحی برای میانسالان و سالمندان طراحی شده است

تلاش ما این است که سالمندان علاوه بر آموزش، تفریحاتی متنوع و نشاط‌آفرین را تجربه کنند و احساس تنهایی و انزوا نداشته باشند

  از بخش دولتی و خیران می‌خواهیم برای تداوم این مسیر، در تأمین فضای مناسب همراهی کنند

پردیس کوثری -شهرمردم

در روزگاری که بسیاری از سالمندان و میانسالان، پس از سال‌ها نقش‌آفرینی در خانواده و جامعه، ناگهان با خلأیی به نام تنهایی، کاهش ارتباطات اجتماعی و فاصله گرفتن از مهارت‌های روز مواجه می‌شوند، راه‌اندازی فضایی برای آموزش، گفت‌وگو، تفریح و تمرین‌های ذهنی می‌تواند فراتر از یک برنامه سرگرم‌کننده باشد؛ تلاشی برای بازگرداندن حس مفید بودن، نشاط، استقلال و ارتباط دوباره با زندگی.

با همین نگاه، طرح مهد بزرگسالان در همین چند روز گذشته توسط یکی از مدیران بخش خصوصی با سابقه‌ای 20 ساله در حوزه آموزش، شکل گرفته است؛ فضایی که قرار است افراد میانسال و سالمند، هفته‌ای چند ساعت در آن مکان گرد هم جمع شوند، بیاموزند، بخندند، خاطره بگویند، دوست پیدا کنند و ذهن و بدن خود را فعال نگه دارند.

این طرح، در ظاهر شاید برنامه‌ای ساده برای دورهمی، بازی و آموزش باشد، اما در لایه عمیق‌تر، به یکی از نیازهای مهم جامعه امروز پاسخ می‌دهد: نیاز به دیده‌شدن، آموختن، ارتباط داشتن و فعال ماندن در سال‌هایی که بسیاری تصور می‌کنند که دوره یادگیری و تجربه‌های تازه به پایان رسیده است. «مهد بزرگسالان» می‌خواهد نشان دهد که آموزش، نشاط و کودکی‌کردن، محدود به سن خاصی نیست؛ گاهی فقط کافی است جایی برای رفتن وجود داشته باشد.

سعید آل‌منصور، فعال حوزه آموزش و مدیر این مجموعه، می‌گوید که ایده این طرح از یک تجربه کاملاً شخصی آغاز شد؛ روزی که به خانه مادرش رفت و او را تنها یافت و وقتی از مادرش پرسید چرا تنها نشسته است، پاسخ شنید: «جایی را ندارم که بروم.» همین جمله، نقطه شروع ایده‌ای شد که امروز در قالب فضایی آموزشی و تفریحی برای میانسالان و سالمندان طراحی شده است.

آشنایی او با محیط آموزشی و الگو برداری از  نمونه‌های مشابه در کشورهای دیگر سبب شد تا به ایجاد فضایی فکر کند که بتواند برای بزرگسالان نیز کارکردی شبیه مدرسه داشته باشد؛ البته نه مدرسه‌ای رسمی و خشک، بلکه محیطی امن، صمیمی و متناسب با نیازهای سنی آنان؛ به همین دلیل تصمیم گرفت که حیاط مدرسه را بعد از ظهرها به این برنامه اختصاص دهد تا افراد در روزهای مشخصی از هفته، به مدت 2 ساعت در این فضا حضور داشته باشند و روز خوبی را سپری کنند.

در حال حاضر ، برنامه «مهد بزرگسالان» برای افراد ۵۵ سال به بالا طراحی شده است؛ گروهی که در بسیاری از مواقع، نه در فضاهای آموزشی رایج احساس راحتی می‌کنند و نه مکان‌های کافی برای حضور اجتماعیِ منظم و هدفمند در اختیار دارند.

به گفته آل‌منصور، برخی از آموزش‌ها در آموزشگاه‌های مختلف وجود دارند، اما اختلاف سنی شرکت‌کنندگان ممکن است باعث شود افراد میانسال یا سالمند احساس راحتی نداشته باشند؛ اما در این طرح، افراد تقریباً در یک رده سنی قرار می‌گیرند و آموزش‌ها نیز متناسب با نیازهای واقعی همان گروه تنظیم می‌شود.

جلسات این مجموعه، هفته‌ای دو روز و در قالب یک بسته مشخص آموزشی و تفریحی برگزار می‌شود و هر جلسه با نرمش آغاز می‌شود، سپس زمانی برای گفت‌وگو و خاطره‌بازی اختصاص می‌یابد و بعد از آن بازی‌ها و تمرین‌هایی برای افزایش تمرکز، تقویت حافظه و فعال‌سازی ذهن انجام می‌شود. بخش مهمی از این برنامه، تمرین‌هایی است که از آن با عنوان «ژیمناستیک مغز» یاد می‌شود؛ تمرین‌هایی که با هدف درگیر کردن همزمان دو نیمکره مغز طراحی شده‌اند. بازی‌های مختلفی وجود دارد که هر کدام تکنیک خاص خود را دارند و با هر دو دست انجام می‌شوند و بسیار برای بهبود عملکرد مغز می‌توانند کمک‌کننده باشند؛ با انجام این بازی‌ها به مرور زمان یک‌سری ارتباطات و پیوندها بین دو نیمکره مغز فعال می‌شود تا مغز عملکرد خوبی داشته باشد.

به باور آل منصور، یکی از مشکلات رایج در آغاز میانسالی، نوعی «زنگار مغزی» است؛ وضعیتی که ممکن است به دلیل کم‌شدن مطالعه، کاهش ارتباطات اجتماعی، کمتر شدن یادگیری و فاصله گرفتن از فعالیت‌های ذهنی ایجاد شود.

آل‌منصور می‌گوید: «وقتی شخصی مدت‌ها مطالعه نداشته باشد، در ابتدای شروع مطالعه می‌گوید که چیزی در ذهنم باقی نمی‌ماند اما اگر این مطالعه ادامه پیدا کند، بعد از یک تا دو ماه، کم‌کم اثرات خود را نشان خواهد داد.»

او در این مورد  توضیح می‌دهد: «طبق اصول علمی، دو نیمکره مغز باید به صورت همزمان به کار گرفته شوند تا فعالیت مغز حفظ شود و از زوال آن جلوگیری شود.»

اهمیت این طرح تنها به تمرین‌های ذهنی محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از آن، پاسخ به نیاز عاطفی و اجتماعی افرادی است که در این دوره از زندگی با تنهایی، کاهش ارتباطات یا احساس کنار گذاشته‌شدن روبه‌رو هستند. این فضا فرصتی فراهم می‌کند تا شرکت‌کنندگان در جمع هم سن وسالان خود قرار بگیرند، دوستان تازه پیدا کنند و روزهایی متفاوت از روال معمول زندگی را تجربه کنند.

آل‌منصور در این‌باره می‌گوید: «هرکس بنا بر نیاز و شرایط خود این فضا را انتخاب می‌کند؛ افراد به اینجا می‌آیند، ارتباطات جدیدی می سازند و در بازی‌هایی شرکت می‌کنند که هم جنبه تفریحی دارد و هم به حفظ نشاط و توان ذهنی آن‌ها کمک می‌کند، هدف ما این است که دو روز حضور هفتگی در این مجموعه، برایشان به تجربه‌ای خوشایند تبدیل شود که بتوانند انرژی آن را به روزهای دیگر هفته نیز منتقل کنند.»

چه کسانی در طراحی برنامه برای شرکت‌کنندگان دخیل هستند و برنامه‌ریزی بر پایه چه اصولی انجام می‌شود؟

برای طراحی چارچوب این برنامه، از مشاوران مدرسه، روان‌شناسان آشنا با حوزه سالمندی و نیروهای متخصص کمک گرفته شده است.

به گفته آل‌منصور، دقت و تمرکز موضوعی نیست که به سن خاصی محدود شود و همه افراد، از کودکی تا سالمندی، به تمرین‌های ذهنی نیاز دارند؛ تنها سطح و نوع تمرین‌هاست که باید متناسب با سن و توان افراد تنظیم شود.

در حال حاضر، سه نیروی متخصص در اجرای این طرح مشارکت دارند؛ یک نفر مسئول بخش تندرستی و دو نفر مسئول هدایت بازی‌های فکری و تکنیک‌های دقت و تمرکز هستند؛ برای سایر موضوعات آموزشی نیز قرار است که از استادان و متخصصان همان حوزه دعوت شود تا هر کلاس با مدرس تخصصی خود برگزار شود.

 تفاوت عملکرد این مجموعه با مجموعه‌های دیگر چیست؟

این طرح اگرچه از حدود دو، سه ماه پیش شکل جدی‌تری به خود گرفته، اما بر پایه تجربه چندساله در آموزش و شناخت محیط‌های یادگیری طراحی شده و تفاوت اصلی آن با بسیاری از برنامه‌های مشابه، استمرار است. آل‌منصور تأکید می‌کند که برخی برنامه‌ها برای سالمندان و میانسالان صرفاً در قالب رویدادهای یک‌روزه برگزار می‌شوند، اما آموزش و تقویت ذهن با برنامه‌های مقطعی به نتیجه مطلوب نمی‌رسد. او می‌گوید: «برنامه و تمرین برای جوابدهی نیازمند استمرار است«.

آیا برنامه‌های آموزشی دیگری جز ژیمناستیک مغز و تفریح دارید؟

آل‌منصور می‌گوید: «ما برای همه یک نسخه ثابت نمی‌پیچیم، بعد از شکل‌گیری گروه‌ها، نیازهای واقعی شرکت‌کنندگان را می‌سنجیم و کلاس‌ها را بر همان اساس طراحی می‌کنیم، ممکن است بعضی از افراد در این سن، درباره مدیریت اموال، واگذاری دارایی یا مسائل حقوقی خانواده نیاز به آگاهی داشته باشند؛ برای همین استفاده از مشاور حقوقی را در برنامه دیده‌ایم تا آموزش‌ها کاربردی و قابل استفاده باشد.»

او سلامت را یکی دیگر از محورهای این طرح می‌داند و توضیح می‌دهد: «نگاه ما بیشتر پیشگیرانه است، اگر افراد پیش از بروز مشکل، درباره مراقبت از خود، تغذیه، بهداشت فردی و سبک زندگی آگاهی بیشتری داشته باشند، هم کیفیت زندگی‌شان بهتر می‌شود و هم کمتر ناچار به پرداخت هزینه‌های سنگین درمان خواهند شد؛ به همین واسطه، تلاش ما بر این است که متخصص حوزه سلامت را نیز در کنار خود داشته باشیم.»

به گفته آل‌منصور، آموزش فناوری‌های روز نیز بخشی جدی از برنامه است و در این باره اشاره می‌کند: «خیلی از افراد نیاز دارند کارهای ساده دیجیتال را خودشان انجام دهند؛ از کار با اپلیکیشن‌ها و تلفن همراه گرفته تا دانلود فایل، تغییر عکس پروفایل یا آشنایی با هوش مصنوعی و پرامپت‌نویسی؛ هدف ما این است که احساس وابستگی‌شان کمتر شود و بتوانند در کارهای روزمره مستقل‌تر عمل کنند.»

او همچنین بر اهمیت ارتباط با نسل جدید تأکید می‌کند: «گاهی فاصله میان پدر و مادرها یا پدربزرگ و مادربزرگ‌ها با فرزندان و نوه‌ها، از ناآشنایی با زبان و سبک زندگی نسل جدید می‌آید؛ ما تلاش می‌کنیم کمک کنیم این فاصله کمتر شود؛ از نوع گفت‌وگو و رفتار گرفته تا حتی انتخاب پوشش شادتر و آشنایی با اصطلاحاتی که جوان‌ترها استفاده می‌کنند.»

آل‌منصور شعار طرح را «یک بار دیگر کودکی را تجربه کنیم» می‌داند و می‌گوید: «می‌خواهیم شرکت‌کنندگان فقط آموزش نبینند؛ بازی کنند، بخندند، نقاشی و رنگ‌آمیزی کنند، فیلم ببینند، به کافه بروند و دوباره تجربه‌های ساده اما شیرین زندگی را لمس کنند.»

ال منصور همچنین اشاره می کند: «این طرح هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد، اما تلاش کرده‌ایم با مشورت متخصصان، چارچوبی منظم و کاربردی برای آن طراحی کنیم؛ طبیعی است که در ادامه، با شناخت دقیق‌تر نیاز شرکت‌کنندگان، موضوعات تازه‌ای به برنامه‌ها اضافه شود و کیفیت کار ارتقا پیدا کند.»

او با اشاره به استقبال اولیه از این طرح ادامه می‌دهد: «اطلاع‌رسانی‌هایی که تاکنون انجام شده، بازخوردهای خوبی داشته است و اگر تقاضا افزایش پیدا کند، ممکن است در آینده برای گروه سنی ۳۰ تا ۵۰ سال نیز برنامه‌هایی متناسب طراحی کنیم؛ البته با همان اصل مهمی که برای ما جدی است: استمرار. چون فعالیت ذهنی و آموزشی زمانی اثرگذار است که مقطعی نباشد و ادامه پیدا کند.»

به عنوان سخن آخر، آل‌منصور مهم‌ترین نیاز فعلی این طرح را تأمین فضای مناسب می‌داند و می‌گوید: «در شرایط اقتصادی امروز، نمی‌خواهیم هزینه ثبت‌نام برای شرکت‌کنندگان بالا برود؛ چون هدف ما این است که افراد بیشتری بتوانند از این فضا استفاده کنند، در حال حاضر از فضای مدرسه استفاده می‌کنیم و هزینه اجاره نداریم، اما به دلیل برگزاری کلاس‌های مدرسه از صبح تا بعدازظهر، زمان اجرای برنامه‌های ما محدود است؛ به همین دلیل، از نهادهای دولتی، خیران و افرادی که امکان حمایت دارند درخواست می‌کنیم اگر فضایی مناسب در اختیار دارند، آن را برای اجرای این طرح در اختیار ما بگذارند تا بتوانیم بدون دغدغه اجاره، برنامه‌ها را با انعطاف بیشتر، کیفیت بهتر و هزینه کمتر برگزار کنیم. به‌ویژه اجرای برنامه در ساعت‌های صبح و ظهر، برای بسیاری از شرکت‌کنندگان مناسب‌تر است؛ هم برای کسانی که امکان حضور در عصر یا شب را ندارند و هم در فصل زمستان که استفاده از نور و هوای روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند«.