فاطمه مقدم – خبرنگار شهر مردم، با توجه به رشد سریع جمعیت شهر صدرا به‌ویژه با تکمیل پروژه‌های ساخت مسکن دولتی، تأسیس آرامستان به‌عنوان مطالبه‌ی مردمی چند سالی است که در دستور کار شهرداری صدرا و شرکت عمران صدرا قرار دارد. اکنون این مطالبه، بعد از یک بار شکست و خرج هزینه‌ی هنگفت ۱۳ میلیارد تومانی در جانمایی اشتباه، این بار می‌رود که روی واقعیت و تحقق بگیرد.

آرامستان پیشین صدرا که ساخت آن منتفی شد، در زمینی متعلق به اوقاف ـ که روشن نبود در اجاره‌ی شخص بوده یا شهرداری ـ جانمایی شد. زمینی که در حریم ۲۵ ساله‌ی‌ ذخایر آب شرب شهر صدرا و در جوار مزارع تحقیقاتی و چاه‌های آب دانشکده‌ی کشاورزی و همچنین در نزدیکی فضاهای اداری و آموزشی این دانشکده قرار داشت. از همان سال تصویب، یعنی سال ۱۳۹۸، ساخت آرامستان در این زمین مورد مناقشه بود. مناقشه تا بدانجا کشید که استاندار وقت فارس سال ۱۴۰۱ نامه‌ای را به شرکت عمران صدرا مبنی بر توقف طرح زد و بنا شد آرامستان در مکانی دیگر احداث شود.

به‌رغم متوقف شدن طرح احداث آرامستان در زمین مذکور، به‌ناگاه در اواخر اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۲، کلنگ احداث آرامستان شهر صدرا با حضور نماینده‌ی مردم شیراز در مجلس و شهردار سابق شهر صدرا، در همان مکان به زمین زده شد. شهرداری صدرا نیز بدون اتلاف وقت برای احداث آرامستان پیمانکار تعیین و در مدت کوتاهی عملیات عمرانی را آغاز کرد و خاک‌برداری و ایجاد راه دسترسی و ساخت قبر در این آرامستان را کلید زد. مناقشه بر سر ساخت آرامستان بالا گرفت و انتشار گزارشی با تیتر «آب شرب با طعم جسد» در روزنامه «شهر مردم» این مناقشه را بر روی پرده انداخت.

بالاخره تلاش‌ها برای جلوگیری از ساخت این گورستان در حریم آب شرب، کار را به تهران کشاند و بازرسان اداره بازرسی وزارت نیرو مانع صدور مجوز تأسیس آرامستان شدند، اما عملیات عمرانی ساخت آرامستان که همراه با حفر گورهای متعدد بود، ۱۳ میلیارد تومان بودجه‌ی بیت‌المال را تلف کرد.

مجتبی پارسایی، شهردار صدرا، که ساخت آرامستان در دوره‌ی پیش از او انجام شده بود، در گفت‌وگویی که شهریور سال ۱۴۰۳ با «شهر مردم» داشت، با تأکید بر اینکه سازمان آب منطقه‌ای بهتر بود یا صراحتاً با ساخت آرامستان موافقت می‌کرد یا مخالفت، گفت: در خصوص چنین طرح‌هایی که با سلامت مردم در ارتباط است و حساسیت‌های زیادی بر آن وجود دارد، صدور مجوز مشروط کار درستی نیست.

اینکه آیا آرامستان کنونی در غرب صدرا از شرکت آب منطقه‌ای فارس مجوز قطعی دارد یا مشروط را از مسئول امور منابع آب شرکت آب منطقه‌ای شیراز پرسیدیم.

*از مسئولان شهر صدرا خواسته شده است ۲ هزار متر مربوط به حریم و بستر مسیل را از محدوده‌ی آرامستان جدا کنند 

مسئول امور منابع آب شرکت آب منطقه‌ای شیراز در گفت‌وگو با «شهر مردم» گفت: با توجه به حساسیت‌های موجود و اهمیت حفاظت از کیفیت منابع آبی، تأیید محل احداث آرامستان برای ما اهمیت بسیار زیادی دارد. در خصوص این آرامستان نیز موارد به‌صورت دقیق مورد بررسی قرار گرفته است و شرکت آب منطقه‌ای، مشروط به رعایت مجموعه‌ای از اصول فنی مشخص، با ساخت آرامستان موافقت کرده است.

محمدرضا احمدی در ادامه، در پاسخ به این سؤال که آیا کارشناسان شما این بار صد درصد مطمئن هستند که این قبرستان بر روی هیچ آبخوان آبرفتی و آهکی یا تهدید دیگر منابع آبی قرار ندارد، گفت: کارشناسان ما جواب موافقت نهایی را داده‌اند، اما این موافقت مشروط است. دفتر فنی شرکت به مسئولان احداث آرامستان تأکید کرده که حفر هیچ‌گونه چاه جذبی در محوطه‌ی آرامستان مجاز نیست تا از نفوذ آب شست‌وشوی اموات به زمین جلوگیری شود.

وی افزود: همچنین تخلیه‌ی هر نوع فاضلاب به زمین‌های مجاور ممنوع است و لازم است سیستم جمع‌آوری و دفع فاضلاب بر اساس اصول فنی و مهندسی در زمان ساخت‌وساز اجرا شود. از سوی دیگر، با توجه به وجود یک مسیل رودخانه در حریم آرامستان، رعایت حریم این مسیل و حفظ فاصله مناسب از آن الزامی است.

احمدی خاطرنشان کرد: موافقت شرکت آب منطقه‌ای با احداث آرامستان، تنها در صورت اجرای کامل این ضوابط و رعایت حریم‌ها معتبر خواهد بود و طی مراحل ساخت، بازرسی‌های مستمر برای نظارت بر اجرای این شروط انجام خواهد شد.

مسئول امور منابع آب شرکت آب منطقه‌ای شیراز در پاسخ به این سؤال که جنس زمین آرامستان چیست، گفت: جنس زمین آرامستان از مارون یا گچ است و مارون اگر لایه‌های شیستی میان آن نباشد، به‌عنوان یک سد نفوذناپذیر، آلودگی ناشی از تجزیه‌ی اجساد عمل خواهد کرد.

وی افزود: کل زمین اعلام‌شده برای احداث آرامستان حدود ۲۰ هکتار مساحت دارد. از این مقدار، نزدیک به یک‌هزار متر در حریم و یک‌هزار متر دیگر در بستر مسیل رودخانه فصلی قرار گرفته که در صورت بارندگی فعال می‌شود.

احمدی گفت: از مسئولان شهر صدرا خواسته شده است این ۲ هزار متر را از محدوده‌ی آرامستان جدا کرده و رعایت فاصله حریم رودخانه را به‌طور کامل انجام دهند. حد بستر رودخانه مشخص شده و اجازه‌ی ساخت در آن بخش صادر نشده است. سایر بخش‌ها اما با رعایت ضوابط فنی قابل احداث خواهند بود.

مسئول امور منابع آب شرکت آب منطقه‌ای شیراز در پایان تصریح کرد: تأمین آب مورد نیاز آرامستان بر عهده شرکت آبفا شیراز است و قرار است آب مصرفی از طریق شبکه‌ی‌ لوله‌کشی به محل آرامستان منتقل شود.

*آرامستان جدید صدرا موافقت اداره‌کل محیط زیست را دارد 

آرامستان‌ها به‌عنوان مکان‌هایی که اجساد بسیاری در آن‌ها تجزیه می‌شود و آلودگی‌هایی را به خاک یا آب منتقل می‌کنند، می‌توانند اثرات زیست‌محیطی متعددی از جمله آلودگی آب‌های زیرزمینی، آلودگی خاک، انتشار گازهای گلخانه‌ای، آلودگی صوتی و تغییر کاربری اراضی داشته باشند. از این‌رو، دریافت مجوز از محیط زیست از ملزومات تأسیس یک آرامستان است.

معاون محیط زیست اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس نیز در گفت‌وگو با «شهر مردم»، با اشاره به ارزیابی‌های انجام‌شده درباره‌ی‌ ساخت آرامستان در غرب صدرا، گفت: آرامستان‌ها از نظر اخذ پیوست زیست‌محیطی در رده‌ی یک قرار دارند و جزو مراکزی محسوب می‌شوند که سطح ایجاد آلودگی زیست‌محیطی آن‌ها بالا نیست.

قاسم نهاوندی اظهار کرد: در بررسی‌های مربوط به موافقت با تأسیس آرامستان جدید صدرا، ضوابط و محدودیت‌هایی همچون رعایت فاصله از مراکز آموزشی، درمانی، مسکونی، نظامی، زمین‌های کشاورزی و همچنین مناطق تحت مدیریت محیط زیست نظیر پارک‌های ملی مورد توجه قرار گرفته است.

نهاوندی همچنین یادآور شد: در محدوده‌ی شهر صدرا، احداث هرگونه سازه یا مکان دارای محدودیت‌هایی به‌دلیل تداخل با مرزهای شهر شیراز یا محدوده‌ی پارک ملی بَمو است. با این حال، آرامستان موردنظر فاصله‌ی مناسبی با پارک ملی بمو دارد و بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، توانسته موافقت اداره‌کل محیط زیست فارس را برای احداث دریافت کند.

*امکان بهره‌برداری از آرامستان یک سال پس از ابلاغ مصوبه‌ی شورای برنامه‌ریزی استان وجود دارد

شهردار صدرا نیز در گفت‌وگو با «شهر مردم»، با اشاره به روند احداث آرامستان این شهر گفت: تأسیس آرامستان صدرا در غرب شهر، مراحل مربوط به دریافت مجوزهای کارگروه زیربنایی را پشت سر گذاشته و پس از اخذ مصوبه‌ی شورای برنامه‌ریزی استان و ابلاغ آن، عملیات اجرایی آن آغاز خواهد شد. پیش‌بینی می‌شود این پروژه که از بررسی‌های فنی لازم عبور کرده، به‌زودی به تأیید شورای برنامه‌ریزی استان برسد و زمین واقع در حاشیه‌ی آزادراه شیراز – اصفهان به‌عنوان آرامستان شهر صدرا ساخته شود.

مجتبی پارسایی در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره‌ی‌ مالکیت زمین آرامستان و نحوه‌ی سرمایه‌گذاری نیز بیان کرد: زمین مورد نظر از اراضی ملی واقع در غرب صدرا است که در اختیار شرکت عمران صدرا قرار دارد. هنوز مشخص نیست در زمان اجرای پروژه، آیا شرکت عمران صدرا مستقیماً سرمایه‌گذاری و اجرا را بر عهده خواهد گرفت یا پس از تصویب نهایی، پروژه به‌طور رسمی به شهرداری صدرا واگذار می‌شود تا شهرداری با استفاده از سرمایه‌گذار یا خیرین اقدام به ساخت آرامستان کند.

پارسایی افزود: در طراحی اولیه، شهر باید مکانی را با در نظر گرفتن تمام ضوابط زیست‌محیطی و فنی برای آرامستان اختصاص دهد؛ اما زمانی که پس از شکل‌گیری شهر بخواهیم چنین مکانی را احداث کنیم، رعایت مجموعه‌ای از حریم‌ها و محدودیت‌ها الزامی است، از جمله حفظ فاصله از آب‌های زیرزمینی، مراکز آموزشی، مناطق مسکونی و همچنین قرار نگرفتن در مسیر باد غالب. همین الزامات سبب محدود شدن گزینه‌های مناسب برای انتخاب مکان آرامستان در صدرا شده است.

شهردار صدرا تأکید کرد: استعلام‌های زیست‌محیطی و منابع آب مرتبط با این پروژه انجام شده و هر دو نهاد موافقت خود را با تأسیس آرامستان بدون قید و شرط اعلام کرده‌اند.

پارسایی درباره‌ی‌ زمان‌بندی ایجاد زیرساخت‌های اساسی این آرامستان نیز متذکر شد: تأمین زیرساخت‌های حیاتی مانند آب، برق و شبکه فاضلاب قطعاً نیازمند صرف چندین سال زمان است. هرچند آرامستان پیش از تکمیل این زیرساخت‌ها می‌تواند به‌صورت محدود مورد بهره‌برداری قرار گیرد و با توجه به نبود شبکه‌ی‌ فاضلاب در محل آرامستان، احتمالاً بهره‌برداری اولیه به همان شیوه‌ی آرامستان احمدی خواهد بود؛ به این معنا که غسل اموات در آرامستان‌های دیگر انجام شده و سپس پیکرها برای تدفین به آرامستان احمدی منتقل شوند. بر این اساس، امکان بهره‌برداری اولیه از آرامستان پس از ابلاغ مصوبه، ممکن است کمتر از یک سال به طول انجامد.

وی در ادامه، با اشاره به اینکه مساحت ۲۰ هکتاری آرامستان پاسخگوی نیازهای جمعیتی شهر صدرا نخواهد بود، گفت: به سبب اینکه بخش‌هایی از این مساحت به فضا‌سازی‌های عمومی اختصاص خواهد یافت، بسته به چشم‌انداز دولت برای توسعه‌ی جمعیتی شهر صدرا و اینکه صدرا هم‌اکنون از پیش‌بینی‌های جمعیتی جلوتر است و ۲۰۰ هزار جمعیت دارد، این آرامستان نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای شهر صدرا باشد؛ به‌ویژه با توجه به اینکه پروژه‌های مسکن ملی نیز به‌زودی به بهره‌برداری خواهند رسید و جمعیت قابل توجهی به شهر اضافه خواهد شد، این ظرفیت ۲۰ هکتاری دیگر کافی نخواهد بود.

در حالی که موافقت‌های اولیه برای آرامستان جدید اخذ شده، مسیر عملیاتی پروژه در نقطه‌ای حساس قرار دارد و سرنوشت آرامستان جدید صدرا نیز همچنان به خطر آلودگی منابع آب گره خورده است. حذف قانونی حریم رودخانه و تأمین آب از شبکه، شرط‌هایی است که بهره‌برداری کامل از پروژه را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد و ظرفیت محدود فعلی این آرامستان نیز شائبه‌ی انجام پروژه‌ای بدون در نظر گرفتن افق بلندمدت را ایجاد می‌کند.