فاطمه مقدم – خبرنگار شهر مردم، فارس با داشتن ۱۸ درصد از جنگل‌های کشور، یکی از غنی‌ترین و بزرگ‌ترین مناطق جنگلی کشور محسوب می‌شود؛ جنگل‌هایی که در سال‌های اخیر بخش بزرگی از آن طعمه آتش و بخشی نیز در کوره‌های زغال‌سازی سوخته‌اند که همین موضوع افکار عمومی را به مسئله جنگل‌ها حساس کرده است. اینکه فارس میزبان بزرگ‌ترین جنگل بلوط کشور است و این جنگل از جمله آخرین جنگل‌های جنوبی زاگرس به شمار می‌رود، باعث شده گوش جامعه به هر خبری در زمینه چوب و جنگل‌ها تیز شود.

به‌تازگی در ورودی شهرستان بوانات، یک کامیون حامل چوب توقیف شد تا بار دیگر توجه‌ها به نظارت بر حمل‌ونقل چوب در استان فارس جلب شود. فرمانده انتظامی بوانات اعلام کرد که مأموران این شهرستان هنگام کنترل خودروهای عبوری در ورودی شهر، به یک کامیون حامل بار چوب مشکوک شدند و پس از توقف و بازرسی، ۱۳ تن چوب فاقد مجوز را کشف کردند؛ در این رابطه دو نفر دستگیر و با تشکیل پرونده به مرجع قضایی تحویل داده شدند، ارزش محموله کشف‌شده نیز بنا بر اعلام کارشناسان حدود سه میلیارد ریال برآورد شده است.

اما گویا این بار داستان چیز دیگری بود و قاچاق چوب در کار نبوده و فقط نگرفتن مجوز حمل چوب باغی این خبر را به صدر اخبار کشانده بود.

حمل هر چوبی، حتی از باغ خودتان، نیاز به مجوز دارد 

فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی فارس در گفت‌وگو با «شهر مردم» با اشاره به اینکه مردم باید توجه داشته باشند که اخذ مجوز برای حمل چوب امری جدی و الزامی است، گفت: خوشبختانه ۱۳ تن چوب کشف‌شده از یک کامیون در بوانات، چوب‌های باغی بودند و این چوب‌ها از درختان زردآلو و گردوی خشکیده باغ‌های شخصی بوده است؛ با این حال، راننده از این موضوع اطلاعی نداشت که برای حمل هرگونه چوب، حتی چوب باغ‌های شخصی، لازم است مجوز از اداره منابع طبیعی دریافت شود، به همین دلیل بار او توقیف شد. کارشناسان پس از بررسی و اطمینان از اینکه هیچ‌یک از چوب‌ها جنگلی نبوده است، بار چوب را آزاد کردند.

سرهنگ غلام تابش‌مقدم با تأکید بر جدیت منابع طبیعی فارس در مقابله با قاچاق چوب گفت: کارکنان یگان حفاظت اداره‌کل خود ضابط قضایی هستند و همراه نیروی انتظامی در ایست‌ها و عرصه‌ها حضور دارند، اما تمرکز اصلی ما پیشگیری از بریدن چوب‌های جنگلی است، زیرا حتی اگر قاچاقچیان دستگیر شوند، درختان کهن از بین رفته‌اند و وظیفه اصلی ما حفاظت از جنگل است.

وی افزود: ما ایست‌های بازرسی برای جلوگیری از قاچاق چوب در کنار پلیس در جاده‌های شهرستان‌های استان داریم و خودمان نیز در عرصه‌ها حضور فعال داریم. روز دوشنبه ۲۷ بهمن چند کوره زغال‌سازی در جهرم و سیمکان را به‌طور سرزده بازرسی کردیم تا از استفاده غیرمجاز چوب‌های جنگلی جلوگیری شود؛ این بازرسی‌ها با همراهی نیروی انتظامی انجام می‌شود و خوشبختانه همکاری خوبی از سوی آن‌ها داریم.

سرهنگ تابش‌مقدم با تأکید بر اینکه قانون دست یگان حفاظت را برای پیشگیری و برخورد با قاچاق چوب باز گذاشته است، گفت: ما علاوه بر قاچاق چوب، با موضوع آتش‌سوزی نیز مقابله می‌کنیم؛ آتش‌سوزی جرمی بسیار سنگین‌تر است و بسته به نوع مرتع یا جنگل، برای آتش‌افروز ۲ تا ۱۰ سال حبس تعیین شده است. مجازات قاچاق چوب و تولید زغال نیز بین دو ماه تا یک سال حبس است که بسته به نوع درخت، شدت جرم متفاوت است. قاچاق بلوط، بنه و ارژن جرمی سنگین‌تر دارد و خشک یا تازه بودن چوب در ارزش‌گذاری و میزان جرم تأثیر دارد؛ برای بلوط و بنه سخت‌گیری قانون بسیار شدید است، زیرا بلوط زادآوری کندی دارد؛ یک درخت بلوط در ۳۰ تا ۴۰ سالگی باردهی قابل‌توجه دارد و سن بلوط‌های تناور زاگرس گاهی تا ۳۰۰ سال هم می‌رسد.

در استان فارس قاچاق سازمان‌یافته چوب وجود ندارد 

فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی فارس در پاسخ به این سؤال که برخورد قانونی با قاچاقچیان تا چه حد بازدارنده بوده است، گفت: اقدامات ما در زمینه قاچاق چوب بسیار بازدارنده بوده است. در استان فارس قاچاق سازمان‌یافته‌ای مانند گروه‌های فعال در استان‌های غربی همچون کرمانشاه و ایلام وجود ندارد، ضمن اینکه حفاظت از منابع طبیعی نیز بسیار جدی دنبال می‌شود. علت این امر نیز به فرهنگ نگهداری از انفال در میان مردم استان و تقاضای کمتر برای چوب‌های جنگلی بازمی‌گردد؛ چراکه وجود باغات فراوان که خشکسالی‌های اخیر باعث کاهش بخشی از آن‌ها شده، به تأمین چوب مورد نیاز کمک کرده و جنگل‌ها را از گزند قاچاق دور نگه داشته است.

سرهنگ تابش‌مقدم در پاسخ به این سؤال که آیا طرح‌هایی برای آموزش مردم و جلوگیری از خریدوفروش چوب‌های غیرمجاز در استان فارس وجود دارد، گفت: تمرکز ما بر پیشگیری و آموزش است. سالانه به دامداران، کشاورزان، مردم و دانش‌آموزان در تمام شهرستان‌ها آموزش می‌دهیم. حفاظت از منابع طبیعی از جنگل تا مرتع به مدارس نیز منتقل شده و تاکنون بیش از ۴۰ هزار ساعت آموزش عمومی برای پیشگیری از آتش‌سوزی و قطع غیرمجاز درختان ارائه شده است.

امسال بیش از ۱۲ هزار هکتار از جنگل‌های فارس در آتش سوخت 

سال ۱۴۰۴ یکی از بحرانی‌ترین سال‌ها برای رویشگاه‌های استان فارس بود؛ طبق آمار رسمی اداره‌کل منابع طبیعی، تا پایان شهریور ۲۳۱ مورد آتش‌سوزی در عرصه‌های جنگلی و ۶۰ مورد در مناطق حفاظت‌شده رخ داد و بیشترین حریق‌ها در شهرستان‌های زاگرسی استان مانند رستم، ممسنی، سپیدان و کازرون ثبت شد. این آتش‌سوزی‌ها که عمدتاً ناشی از فعالیت‌های انسانی بوده، بخش‌های بزرگی از جنگل‌های زاگرس را در آتش سوزاند و خاکستر کرد و فشار شدیدی بر محیط زیست و حیات‌وحش استان وارد آورد.

مجید ذکریایی، فرمانده یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران، از افزایش ۱۲ درصدی تعداد آتش‌سوزی‌ها در هشت‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴ خبر داد و اعلام کرد که حدود ۴۶ هزار هکتار از اراضی ملی، جنگلی و مرتعی کشور در اثر آتش‌سوزی آسیب دیده است و به گفته او، استان فارس بیشترین وسعت آتش‌سوزی را در میان استان‌های کشور به خود اختصاص داده است.

فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی فارس در پاسخ به این سؤال که با توجه به افزایش آتش‌سوزی‌ها در سال جاری، آیا آمار مشخصی از میزان تخریب جنگل‌های استان فارس وجود دارد، گفت: متأسفانه بیشترین حریق در کشور در سال جاری مربوط به استان فارس بوده و بحران اصلی ما آتش‌سوزی است. بیشترین حریق‌ها در شهرستان‌های زاگرسی استان، از جمله رستم، ممسنی، سپیدان و کازرون رخ داده است؛ به‌ویژه شهرستان ممسنی بیشترین آتش‌سوزی را تجربه کرد.

سرهنگ تابش‌مقدم با اشاره به خسارت‌های آتش‌سوزی در استان فارس گفت: مساحت آتش‌سوزی‌ها در سال جاری حدود ۱۲ هزار و ۸۴۰ هکتار بوده است که تخریب قابل‌توجهی برای منابع طبیعی استان به شمار می‌رود.

وی درباره برنامه‌های اداره‌کل منابع طبیعی فارس برای پیشگیری از آتش‌سوزی در سال آینده افزود: با توجه به اینکه آتش‌سوزی‌ها معمولاً از بهار آغاز می‌شوند، پیش‌بینی نصب سه دوربین حرارتی در سه منطقه مهم استان را داریم. این دوربین‌ها تا شعاع ۵۰ تا ۶۰ کیلومتر را پوشش می‌دهند و نصب دو دوربین تاکنون انجام شده است.

دوربین حرارتی یک ابزار نظارتی پیشرفته برای حفاظت از محیط زیست است که با استفاده از تابش حرارتی اجسام کار می‌کند و قادر است حتی در تاریکی شب یا شرایط دید محدود (مه، دود، باران)، نقاط گرم غیرطبیعی در جنگل‌ها و مراتع را شناسایی کرده و آتش‌سوزی‌ها را قبل از گسترش وسیع کشف کند. فعالان محیط زیست سال‌هاست که تقاضای نصب چنین دوربین‌هایی را دارند.

این پروژه که گویا ملی است، در سراسر کشور در حال اجراست و به گفته مهرداد اکبریان، مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی، در گفت‌وگو با ایسنا، پروژه نصب سامانه‌های پایش تصویری در سطح کشور در حال اجراست و فاز اول شامل نصب ۶۰ دوربین در بحرانی‌ترین نقاط مناطق رویشی پنج‌گانه است. این دوربین‌ها با قدرت دید ۳۶۰ درجه و شعاع پوشش حدود ۶۰ کیلومتر طراحی شده‌اند و قابلیت رصد عرصه‌ها برای شناسایی آتش‌سوزی و تخلفات را دارند. تجهیزات زیرساختی سامانه شامل صفحه نمایشگر، رایانه و سیستم ارتینگ تأمین شده و در حال توزیع به استان‌ها است تا قبل از هفته منابع طبیعی آماده نصب شوند. پیش‌بینی شده است در ادامه سال، نقاط بیشتری از کشور با این سامانه پوشش داده شوند و کارکردهای متنوع آن، از جمله کنترل تخلفات و پایش آتش‌سوزی، به‌صورت هوشمند عملیاتی شود.

سرهنگ تابش‌مقدم در خصوص جانمایی سه سامانه پایش تصویری در استان فارس توضیح داد: این دوربین‌ها در شهرستان فیروزآباد، در منطقه جنگلی کنار کارخانه سیمان؛ ممسنی، در منطقه منتهی به کوه بزرگ بخش مرکزی؛ و شیراز، در منطقه منتهی به کوهمره سرخی نصب شده‌اند. این سامانه‌ها هم در شب و هم در روز نسبت به آتش‌سوزی حساس هستند و برای ایام نوروز و فصل بهار به‌طور کامل فعال خواهند بود.

وی با اشاره به برنامه‌های اداره‌کل منابع طبیعی فارس برای پیشگیری از آتش‌سوزی‌ها در سال آینده گفت: از آنجا که آتش‌سوزی‌ها معمولاً از بهار آغاز می‌شوند، پیش‌بینی نصب سه دوربین حرارتی در سه منطقه مهم استان را داشته‌ایم. این دوربین‌ها تا شعاع ۶۰ کیلومتر را پوشش می‌دهند و تاکنون دو دوربین نصب شده است. مکان‌یابی آن‌ها شامل شهرستان فیروزآباد در منطقه جنگلی کنار کارخانه سیمان، ممسنی در منطقه منتهی به کوه بزرگ بخش مرکزی و شیراز در منطقه منتهی به کوهمره سرخی است.

فرمانده یگان حفاظت اداره‌کل منابع طبیعی فارس توضیح داد: دوربین‌های این سامانه پایشی اکنون در حال نصب است و این سه دوربین حرارتی هم در شب و هم در روز نسبت به آتش‌سوزی حساس هستند و جانمایی شده‌اند. برنامه این است که تا پیش از شروع بهار، این سامانه هوشمند نظارتی در فارس فعال شود.

سرهنگ تابش‌مقدم در ادامه افزود: همچنین نظارت ماهواره‌ای که با استفاده از سامانه «تیزنگر» انجام می‌شود، بر مبنای تصاویر ماهواره‌ای و سنجش از دور است. اما یکی از اشکالات این نوع پایش ماهواره‌ای این است که دریافت و تحلیل داده‌ها در لحظه و به‌صورت آنی مخابره نمی‌شود و معمولاً با تأخیر انجام می‌شود؛ به همین دلیل اکنون قرار است ماهواره‌های جدیدی که پرتاب شده‌اند، داده‌ها را به‌صورت لحظه‌ای همراه با آلارم به مراکز متصل مخابره کنند تا هشدارهای آتش‌سوزی در سریع‌ترین زمان ممکن ارسال شود. با این حال، تمرکز اداره‌کل منابع طبیعی استان بر نصب دوربین‌های پایش تصویری است، چون آن‌ها می‌توانند به‌طور مستقیم و فوری آتش‌سوزی‌ها را شناسایی و اطلاع‌رسانی کنند و در عمل بازدارندگی و واکنش سریع بیشتری دارند.

با توجه به اینکه جنگل‌های زاگرس ۴۰ درصد آب شرب مردم را تأمین می‌کنند و بهار نیز نزدیک است که فصل آتش‌سوزی‌هاست، باید گفت حفاظت از جنگل‌ها مسئولیت همه ماست. این جنگل‌ها زندگی گیاهان و حیوانات را حفظ می‌کنند و آب‌وهوای سالم برای مردم فراهم می‌کنند. اگر به مردم آموزش بدهیم، مراقبت کنیم و فرهنگ حفاظت از جنگل را گسترش دهیم، می‌توانیم جلوی آتش‌سوزی‌ها و نابودی جنگل‌ها را بگیریم و این طبیعت ارزشمند را برای آینده حفظ کنیم.