فاطمه مقدم- خبرنگار شهرمردم، به‌تازگی تصویری در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود که یادگارنویسی یک وندال بر سنگ‌های باستانی تخت جمشید با شیئی نوک‌تیز را نشان می‌دهد. دو گردشگر با نام‌های پویا و نادیا با حک کردن نام خود و درج تاریخ ۱۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ بر پیکره سنگی دروازه ملل در تخت‌جمشید، نامشان را در فهرست وندال‌های میراث فرهنگی ایران ثبت کردند.

این اثر باستانی که یادگار دوره خشایارشا یکم و نماد ورود نمایندگان ملت‌های گوناگون به ایران باستان بوده، این‌بار میزبان یادگاری‌نویسی بی‌ارزش و زخمی عمیق بر پیکر خود شد.

این اتفاق تلخ، هرچند ممکن است حرکتی کوچک یا خطایی فردی به نظر برسد، اما تکرار تراژدی‌ای تاریخی است که بارها در آثار تاریخی استان فارس شاهد آن بوده‌ایم. نزدیک‌ترین و فاجعه‌بارترین نمونه آن، دیوارنویسی با اسپری قرمز بر بنای هخامنشی ایوان تاریخی قدمگاه ارسنجان، به‌عنوان یکی از آثار شاخص و هویت‌ساز منطقه است؛ اقدامی وندال‌گونه که بخش وسیعی از این اثر تاریخی را دربر گرفت.آسیب به این ایوان تاریخی به همین‌جا ختم نشد و به‌تازگی نیز خبر استفاده از سنگ‌های آن برای ساخت اجاق منتشر شد؛ خبری که دل دوستداران میراث فرهنگی فارس را آزرد. رخدادی که فراتر از یک رفتار ناآگاهانه، نمادی از بی‌توجهی گسترده‌ای است که میراث تاریخی کشور را تهدید می‌کند.

در تخت جمشید نیز متأسفانه دروازه ملل به دلیل موقعیت ورودی خود، همواره آماج چنین تعرض‌هایی بوده است؛ به‌گونه‌ای که در طول سال‌ها نام‌های بسیاری از وندال‌ها بر پیکره این سنگ‌ها حک شده است. برخی حتی با خطی خوش و صرف زمان فراوان، نام خود و همراهانشان را بر این میراث گران‌بها ثبت کرده‌اند؛ اقدامی که نه‌تنها نام آنان را ماندگار نکرده، بلکه با توهین به میراث جمعی یک ملت ـ که تخت جمشید بخش مهمی از هویت تاریخی آن است ـ ننگی بر کارنامه‌شان گذاشته است.

مجموعه جهانی تخت‌جمشید که در سال‌های اخیر، به‌ویژه در ایام نوروز، همواره در صدر پربازدیدترین اماکن تاریخی کشور قرار دارد، با حجم بالای بازدیدکنندگان روبه‌روست. این استقبال گسترده، در کنار فرصت‌های اقتصادی و فرهنگی، نیازمند تمهیدات ایمنی و مراقبت‌های ویژه برای صیانت از آثار تاریخی است. با وجود نظارت‌ها و گشت‌های فیزیکی، تکرار چنین خرابکاری‌هایی نشان می‌دهد که تعداد نیروهای حفاظتی و گشت‌ها از بازدارندگی کافی برخوردار نیست.

حادثه اخیر نیز بار دیگر ثابت کرد که اتکا صرف به نیروی انسانی برای حفاظت از این میراث بشری کافی نیست. بناهای تاریخی فارس، حتی تخت‌جمشید که نسبت به بسیاری دیگر از آثار با حساسیت بیشتری محافظت می‌شود، نیازمند بهره‌گیری از سامانه‌های نظارت الکترونیک هوشمند (مانیتورینگ) هستند؛ طرحی که اجرای آن سال‌هاست وعده داده شده اما هنوز به‌طور کامل محقق نشده است.

مدیرکل میراث فرهنگی استان از ابتدای تصدی این مسئولیت، وعده اجرای طرح مانیتورینگ برای حفاظت از شماری از آثار تاریخی تا عید نوروز امسال را داده است. بر اساس این وعده، راه‌اندازی سامانه مانیتورینگ با همکاری شهرداری شیراز و با بهره‌گیری از زیرساخت‌های ارتباطی، زمینه پایش، حفاظت و مدیریت بهتر اماکن تاریخی را فراهم خواهد کرد.

بر این اساس، محوطه‌های تاریخی با پوشش کامل دوربین‌های مداربسته به‌صورت لحظه‌به‌لحظه زیر نظر قرار می‌گیرند تا بازدارندگی در برابر این‌گونه تخلفات و حتی تخلفات گسترده‌تر، با سرعت و سهولت بیشتری محقق شود. وجود دوربین‌های نظارتی باکیفیت و پایش تصویری ۲۴ ساعته می‌تواند هم نقش پیشگیرانه داشته باشد و هم در صورت وقوع تخلف، به شناسایی سریع خاطیان و معرفی قاطع آنان به مراجع قضایی بینجامد؛ اقدامی که امکان تکرار چنین رفتارهایی را به حداقل می‌رساند.

این ضرورت، به‌ویژه درباره بناهای بااهمیتی چون تخت جمشید که سند هویت ملی ایرانیان به‌شمار می‌رود، دوچندان است.

*از شنبه شکایت قضایی علیه خاطیان را ثبت می‌کنیم

اسدی، معاون حقوقی و املاک اداره‌کل میراث فرهنگی فارس، در گفت‌وگو با شهر مردم با اشاره به اینکه این موضوع از سوی اداره حقوقی میراث فرهنگی در حال پیگیری است، گفت: در حال شناسایی این افراد از طریق دوربین‌های مداربسته و دستگاه‌های پوز فروش بلیت هستیم تا با بررسی نام‌های مشابه این دو نفر و بهره‌گیری از سایر امکانات شناسایی، اقدامات لازم انجام شود. همچنین از روز شنبه اقدامات قضایی را آغاز خواهیم کرد.

وی همچنین با اشاره به روشن بودن دوربین‌های نظارتی حوالی دروازه ملل افزود: همکاران ما در حال بررسی تصاویر هستند و در صورت شناسایی، حتماً با این دو فرد برخورد قضایی صورت خواهد گرفت. ما نیز از روز شنبه شکایت قضایی علیه این افراد ثبت خواهیم کرد.