جلال‌الدین عرفانی -خبرنگار شهرمردم، بحث انتقال کارخانه‌ی سیمان فارس به خارج از شیراز سال‌هاست به یکی از مباحث اصلی شهر در حوزه‌ی محیط‌زیست تبدیل شده است؛ انتقالی که قریب به ۲۰ سال از طرح آن می‌گذرد. در این بین، گرچه چند سالی است عملیات اجرایی آن آغاز شده و قرار بود تا پایان امسال از شهر خارج شود، اما به نظر می‌رسد حداقل تا اواخر پاییز سال آینده خبری از انتقال این کارخانه به خارج از شهر نباشد؛ موضوعی که در حاشیه‌ی بازدید جمعی از مسئولان و خبرنگاران رسانه‌ها از محل جدید انتقال کارخانه‌ی سیمان فارس در محور جاده‌ی خرامه به شیراز نیز مطرح شد.

رئیس کمیسیون سلامت، محیط‌زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر شیراز در این بازدید از پیشرفت قابل توجه پروژه‌ی انتقال کارخانه سیمان فارس به خارج از محدوده‌ی شهری خبر داد و گفت: درست است که روند انتقال این پروژه از ۲۰ سال قبل آغاز شده، اما در سه سال اخیر شاهد تسریع در روند این انتقال بودیم؛ به‌طوری‌که امروز روند انتقال این کارخانه از شهر شیراز به محور شیراز–خرامه به بیش از ۵۱ درصد پیشرفت رسیده است و این نشانه‌ی اراده‌ی مدیریتی برای انجام این کار است.

مسعود زارعی با اشاره به اهمیت این پروژه در ارتقای سلامت عمومی و کیفیت زیست شهری تصریح کرد: انتقال کارخانه‌ی سیمان فارس یکی از مطالبات جدی شهروندان شیرازی بوده که خوشبختانه امروز شاهد تبدیل اراده‌ها به اقدامات اجرایی هستیم.

وی اضافه کرد: در این راستا طی دو سال گذشته پروژه با برخی تأخیرهای جدی مواجه بوده است، اما با وجود این وقفه‌ها، هم‌اکنون پروژه پیشرفت خوبی دارد و این میزان پیشرفت نشان‌دهنده‌ی عزم جدی دستگاه‌های مسئول برای خروج صنایع آلاینده از محدوده‌ی شهری است.

رئیس کمیسیون سلامت و خدمات شهری شورای شهر شیراز با اشاره به برگزاری ۱۲ جلسه تخصصی در دوره ششم شورای اسلامی شهر پیرامون انتقال کارخانه سیمان فارس گفت: بررسی مستمر روند پیشرفت پروژه و انجام بازدیدهای میدانی برای این کمیسیون اهمیت ویژه‌ای دارد و سومین بازدید از این کارخانه گواهی بر پیگیری مستمر شورا در این زمینه است. هدف‌گذاری ما این بود که انتقال کارخانه تا پایان سال جاری به سرانجام برسد.

وی افزود: این کارخانه در طول دهه‌های گذشته آورده‌های اقتصادی و عمرانی قابل توجهی برای استان و شهر داشته است، اما با توسعه‌ی شهر شیراز و قرار گرفتن کارخانه در محدوده‌ی شهری، زمان انتقال آن فرا رسیده و این مطالبه‌ای منطقی و ضروری است.

زارعی با تأکید بر ضرورت رعایت استانداردهای زیست‌محیطی توسط کارخانه‌ی سیمان فارس اضافه کرد: ادامه‌ی فعالیت این کارخانه در محدوده‌ی شهری شیراز تنها در صورتی مجاز است که تمامی ملاحظات ایمنی، بهداشتی و زیست‌محیطی به‌صورت کامل رعایت شود.

وی افزود: ضرب‌الاجل قانونی برای انتقال کامل کارخانه از شیراز، پایان آذرماه سال آینده تعیین شده و هیچ تمدیدی خارج از این چارچوب قابل پذیرش نیست.

*انتقال کارخانه‌ی سیمان فارس نشان از تدبیر و درایت تصمیم‌گیران

فرماندار شیراز در این بازدید با مثبت ارزیابی کردن این انتقال گفت: انتقال کارخانه‌ی سیمان از شهر شیراز و آمدنش به این قسمت، نشان‌دهنده‌ی تدبیر و درایت آن گروهی است که سعی‌شان بر این بوده که شیراز را به‌عنوان جایی که آب‌وهوای خوبی دارد، از آلودگی‌های دیگری که کلان‌شهرها با آن دست‌به‌گریبان هستند، حفظ کنند. این کاری بسیار باارزش است و همین اقدامات نیز باعث شد سال قبل شیراز به‌عنوان پایتخت زیست‌محیطی آسیا شناخته شود.

سید علاءالدین کراماتی افزود: باید بدانیم که کشور ایران، کشوری است که با توجه به کم‌آبی در بسیاری از نقاط آن، باید مبتنی بر صنعت باشد نه کشاورزی. این مشخصه ذاتی سرزمین ما ایران است که از دیرباز وجود داشته و به دلیل کم‌آبی بوده و کشور ما همواره مسئله آب داشته است.

وی اظهار کرد: با توجه به شرایط اقلیمی کشور و محدودیت‌های منابع آبی، توسعه‌ی صنعتی با جانمایی صحیح و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی می‌تواند جایگزین مناسبی برای برخی فعالیت‌های پرمصرف آب باشد و به اشتغال‌زایی پایدار کمک کند.

فرماندار شیراز گفت: امیدواریم با همکاری دستگاه‌های خدمات‌رسان، به‌ویژه در حوزه‌ی آب و برق، زمینه‌ی بهره‌برداری هرچه سریع‌تر از کارخانه جدید فراهم شود. معتقدیم هر اقدامی که بتواند مخاطرات صنعتی را از شهر دور و امنیت و سلامت مردم را تضمین کند، باید انجام شود.

کراماتی عنوان کرد: برای ما اصل، مردم هستند و رفاه و امنیت آن‌ها اولویت ماست؛ با این حال، هر تصمیمی باید در چارچوب ضوابط قانونی و با در نظر گرفتن واقعیت‌های اجرایی و اقتصادی اتخاذ شود.

وی در خصوص پیچیدگی بروکراسی اداری و لزوم هماهنگی میان دستگاه‌ها برای اجرای چنین اقداماتی بیان کرد: مشکلاتی که امروز در انتقال صنایع آلاینده وجود دارد، نباید به مانعی برای تحقق هدف اصلی، یعنی آسایش مردم، تبدیل شود. موضوع تأمین زیرساخت، به‌ویژه برق، نیازمند پیگیری در سطح استان و حتی ملی است و از ظرفیت استانداری، نمایندگان مجلس و وزارتخانه‌های مرتبط باید استفاده شود.

*تأکید بر لزوم اجرای کامل قانون هوای پاک و تسریع در انتقال کارخانه‌ی سیمان فارس

سرپرست سازمان ساماندهی مشاغل شهری و فرآورده‌های کشاورزی شهرداری شیراز نیز در این بازدید از پیشرفت روند انتقال کارخانه سیمان از محدوده‌ی شهری شیراز خبر داد و گفت: این اقدام با هدف کاهش مخاطرات زیست‌محیطی و تأمین رفاه شهروندان انجام می‌شود.

سجاد خلیلی افزود: بخشی از تملکات کارخانه، آزادسازی شده تا درآمد حاصل از فروش زمین‌ها بتواند بخشی از هزینه‌های آزادسازی و جابه‌جایی کارخانه را پوشش دهد. این اقدام، زمینه را برای تسریع در فرآیند انتقال فراهم کرده است.

وی تصریح کرد: شهرداری شیراز بر لزوم اجرای کامل قانون هوای پاک و تسریع در انتقال کارخانه تأکید دارد و کمیسیون بند ۲۰ نیز با هدف تسهیل این فرآیند، موضوع تمدید مهلت را بررسی کرده است. با این حال، جابه‌جایی هرچه سریع‌تر کارخانه باید در اولویت قرار گیرد تا آثار آلایندگی و مخاطرات صنعتی برای شهروندان کاهش یابد.

*تا پایان سال آینده مهمان شیراز هستیم

مدیرعامل کارخانه‌ی سیمان فارس نیز با اشاره به سابقه‌ی احداث این کارخانه از دهه ۱۳۲۰ در شهر شیراز گفت: در زمان احداث، تمامی مطالعات فنی از جمله فاصله از شهر، جریان هوا و شرایط زمین رعایت شده بود، اما طی حدود ۷۵ سال گذشته و با گسترش شهر، امروز کارخانه در مجاورت مستقیم مناطق مسکونی قرار گرفته است. از این‌رو، اجرای تصمیم انتقال، ذیل قانون هوای پاک، اجتناب‌ناپذیر است.

حسن موسوی ادامه داد: باید به این نکته توجه شود که این پروژه احداث کارخانه، جدید نیست، بلکه انتقال یک کارخانه است که در حال حاضر هم فعالیت دارد و این دو مقوله از نظر حقوقی و قانونی تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند. با این حال، اجرای ناقص قانون و عدم تحقق مشوق‌های پیش‌بینی‌شده باعث شده فرآیند انتقال نزدیک به ۲۰ سال به طول انجامد.

وی با اشاره به تبصره ماده ۱۴ قانون هوای پاک و آیین‌نامه‌ی اجرایی گفت: در این قانون صراحتاً بر تخصیص زمین، زیرساخت و تسهیلات ارزان‌قیمت برای واحدهای مشمول انتقال تأکید شده، اما در عمل هیچ‌یک از این مشوق‌ها به طرح انتقال سیمان فارس اختصاص نیافته است.

مدیرعامل کارخانه‌ی سیمان فارس با اشاره به هزینه‌های سنگین پروژه ادامه داد: ارزش سرمایه‌گذاری فعلی کارخانه‌ی سیمان در شیراز با قیمت‌های امروز حدود ۱۴ همت برآورد می‌شود و در عین حال، ما تنها حدود سه هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان تسهیلات با سود ۳۴ درصد دریافت کرده‌ایم که فشار مالی سنگینی ایجاد کرده است.

موسوی افزود: این در حالی است که کارخانه ملزم شده تا برخی شرایط را نیز بپذیرد؛ از جمله حفظ فعالیت در صنعت سیمان، حفظ اشتغال، باقی ماندن در استان فارس و استقرار در منطقه‌ای محروم برای کمک به توسعه‌ی آن. حال آن‌که امروز خودمان به یکی از محرومان منطقه تبدیل شده‌ایم و از سوی دیگر، زیرساخت‌های لازم از جمله برق و معادن به‌صورت کامل فراهم نشده و ابهاماتی جدی در این زمینه وجود دارد.

وی تصریح کرد: در صورت تکمیل انتقال، ظرفیت تولید کارخانه بیش از دو برابر خواهد شد و این موضوع به نفع اقتصاد استان است، اما بدون حل مسائل زیرساختی، به‌ویژه برق، ادامه‌ی پروژه با مخاطره جدی مواجه می‌شود.

مدیرعامل کارخانه سیمان فارس گفت: انتقال بدون آماده‌سازی زیرساخت ممکن نیست. ایجاد زیرساخت، به‌ویژه پست برق، پیش‌نیاز ادامه پروژه است. اگر قرار بود پست برق در فاصله پنج کیلومتری کارخانه احداث شود، زمین آن خریداری شده و حتی بخشی از هزینه‌ها نیز در سال‌های گذشته پرداخت شده است. اگر اقساط بعدی نیز همان زمان پرداخت می‌شد، امروز پست ساخته شده بود.

موسوی اظهار کرد: قصد ورود به اختلافات گذشته را نداریم، اما مسئله‌ی اصلی این است که کارخانه در محل جدید ظرفیت‌هایی دارد که در شیراز وجود نداشت. امروز در شیراز با ناترازی و محدودیت برق مواجه‌ایم، اما در این منطقه امکان بارگذاری جدید وجود دارد. نیاز ما حدود ۲۰ مگاوات است و این میزان در مقایسه با ظرفیت خطوط موجود، عدد بزرگی نیست.

مدیرعامل کارخانه سیمان فارس ادامه داد: پیشنهاد استفاده از خط ۶۶ کیلوولت مطرح شده و ما معتقدیم با احداث پست ۶۶ کیلوولت، امکان تأمین برق وجود دارد. در مقابل، سناریوهای ارائه‌شده برای مشارکت در پست ۴۰۰ کیلوولت، هزینه‌هایی بسیار سنگین و بعضاً بیش از یک‌هزار میلیارد تومان را به پروژه تحمیل می‌کند که با منطق اقتصادی طرح همخوانی ندارد.

وی تصریح کرد: سرمایه‌گذاری انجام‌شده تاکنون حدود هفت هزار میلیارد تومان با قیمت‌های امروز است و توقف پروژه عملاً غیرممکن است. ارزش دفتری هزینه‌های انجام‌شده ما حدود ۱.۷ همت است که ارزش روز پروژه حدود هشت هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان برآورد می‌شود و با توجه به پیشرفت ۵۱ درصدی، به قیمت امروز به همین میزان نیز برای تکمیل پروژه مورد نیاز است و با ادامه تأخیرها، این ارقام افزایش خواهد یافت. این سرمایه‌گذاری صرفاً از محل آورده و تسهیلات بانکی با سود مؤثر ۳۴ درصد انجام شده و هیچ مشوق یا تسهیلات ارزان‌قیمت قانونی به پروژه تعلق نگرفته و همه‌ی‌ هزینه‌ها توسط شرکت شستا، سرمایه‌گذار پروژه، تأمین شده است.

مدیرعامل کارخانه سیمان فارس خطاب به فرماندار شیراز و اعضای کمیسیون بند ۲۰ گفت: بر اساس مصوبه کمیسیون، مهلت انتقال کارخانه پایان سال ۱۴۰۴ تعیین شده است، اما کارخانه‌ی سیمان تا پایان سال ۱۴۰۵ مهمان شیراز است. درخواست ما این است که با توجه به موانع جدی زیرساختی، به‌ویژه برق، رهنمودی داده شود تا فرآیند انتقال تسهیل شود و این زمان‌بندی به بهانه‌ای برای اعمال فشار یا توقف پروژه تبدیل نشود.

وی تأکید کرد: بدون برق، عملاً هیچ بخش دیگری از انتقال قابل اجرا نیست. ما با انگیزه بالا کار را آغاز کرده‌ایم و بیش از ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی داریم، اما ادامه‌ی مسیر نیازمند حل فوری مسئله برق است. این پروژه خواه‌ناخواه باید انجام شود و هرچه دیرتر، هزینه‌های آن دوچندان خواهد شد.

موسوی همچنین به خبرنگار «شهرمردم» گفت: در راستای اشتغال‌زایی جدید، با توجه به اینکه تعدادی از نیروهای ما در آستانه‌ی بازنشستگی هستند، هر سال ۵۰ نفر از نیروهای ما بازنشسته می‌شوند که از همین حالا نیز تعدادی نیروی جدید از شهر خرامه جذب کرده‌ایم و به‌تدریج تعداد دیگری هم جذب می‌شوند. در حال حاضر بیش از ۳۰۰ نیرو به‌جز پیمانکاران و با احتساب پیمانکاران، بالای ۴۰۰ نفر در این واحد فعالیت دارند و ظرفیت تولید فعلی ما یک‌هزار و ۷۰۰ تن است که با انتقال به محل جدید به سه‌هزار و ۷۰۰ تن افزایش می‌یابد.

*چهار سناریو برای تأمین برق کارخانه‌ی سیمان

معاون برنامه‌ریزی شرکت برق منطقه‌ای فارس نیز در این بازدید گفت: سابقه‌ی مکاتبات و جلسات برگزارشده با کارخانه‌ی سیمان از سال ۱۳۹۰ تاکنون است. شرکت برق منطقه‌ای، یک شرکت خدماتی و فنی‌–‌مهندسی است و تأمین برق پروژه‌ها منوط به رعایت ضوابط و مشارکت متقاضیان در ایجاد زیرساخت‌هاست.

محمدرضا گلساز شیرازی ادامه داد: ما چهار سناریو پیشنهادی برای تأمین برق کارخانه‌ی سیمان فارس مطرح کرده‌ایم که بهترین گزینه‌ی پیشنهادی، مشارکت در احداث پست ۴۰۰ کیلوولت در نزدیکی خط عبوری از محل کارخانه بوده که از نظر هزینه و پایداری، مناسب‌ترین راهکار محسوب می‌شود. در این بین، بخشی از هزینه‌های این طرح در سال‌های گذشته پرداخت شده، اما به دلیل عدم تداوم مشارکت، پروژه به سرانجام نرسیده است.

معاون برنامه‌ریزی برق منطقه‌ای فارس تصریح کرد: تأمین برق در محل جدید نیازمند ایجاد زیرساخت‌های جدید است و انتقال صرف مصرف برق از یک نقطه به نقطه دیگر، بدون اجرای الزامات فنی، امکان‌پذیر نیست.

گلساز شیرازی افزود: شرکت برق منطقه‌ای آمادگی همکاری دارد، اما این همکاری باید در چارچوب قوانین بالادستی و با مشارکت سایر صنایع مستقر در منطقه و حمایت دستگاه‌های اجرایی و ملی انجام شود.

معاون برنامه‌ریزی برق منطقه‌ای فارس با تشریح ملاحظات فنی گفت: شبکه برق بر اساس ضوابط فنی و پایداری طراحی می‌شود. برخی خطوط ۶۶ کیلوولت امکان بارگیری کامل ندارند و صرف خالی بودن ظاهری خط، به معنای امکان اتصال مصرف‌کننده جدید نیست. ما موظفیم شبکه‌ای ایمن، پایدار و دارای مسیر پشتیبان طراحی کنیم تا در صورت بروز حادثه، برق قطع نشود.

وی ادامه داد: پیشنهاد مشارکت در احداث پست ۴۰۰ کیلوولت به‌دلیل اطمینان بالاتر و پایداری شبکه ارائه شده است. در این مدل، مشارکت متناسب با میزان مصرف تعریف می‌شود و همه طرف‌ها، از جمله وزارت نیرو و صنایع، سهم دارند. شرکت برق منطقه‌ای به‌عنوان یک نهاد دولتی، صرفاً در چارچوب قوانین بالادستی می‌تواند اقدام کند و قولی خارج از ضوابط نمی‌دهد.

این مقام مسئول همچنین در پاسخ به سؤال دیگر خبرنگار ما گفت: مساحت زمین فعلی کارخانه سیمان ۱۴۵ هکتار است که ۵۵ درصد آن به شهرداری واگذار و بخشی از آن هم به یک شرکت بخش خصوصی برای اجرای پروژه واگذار شده است.

*تا پایان سال کارخانه منتقل نشود، مشمول پرداخت عوارض آلایندگی می‌شود

نماینده اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست شیراز نیز گفت: تا زمانی که کارخانه‌ی جدید به بهره‌برداری نرسیده، اظهارنظر نهایی درباره آن ممکن نیست، اما کارخانه‌ی سیمان شیراز بر اساس برنامه زمان‌بندی ارائه‌شده باید تا پایان امسال منتقل می‌شد و اگر این کار صورت نگیرد، شامل پرداخت عوارض آلایندگی می‌شود.

یعقوب مریدزاده افزود: در سال‌های اخیر، محیط‌زیست با هدف تسهیل روند انتقال، همکاری‌های لازم را داشته و از طرح برخی موارد خودداری کرده است.

کارشناس محیط‌زیست شیراز هشدار داد: در صورت عدم تحقق انتقال یا به‌روزرسانی مصوب برنامه‌ی زمان‌بندی، موضوع در قالب ماده ۱۴ قانون هوای پاک مطرح خواهد شد و کارخانه در زمره صنایع آلاینده قرار می‌گیرد که تبعات قانونی و مالی مشخصی دارد.

گفتنی است در پایان جلسه، پس از بحث‌وگفت‌وگو، مقرر شد پس از پیگیری رفع برخی مشکلات و نیازها، با هماهنگی مقامات ارشد استان و نمایندگان مردم شیراز در مجلس، این کارخانه حداکثر تا ۳۰ آذر سال آینده به محل جدید در محور جاده‌ی خرامه منتقل شود